Kila van der Starre: “Bij nieuw talent is het belangrijk die deur echt zo wijd mogelijk open te zetten”

Voor de ondersteuning van nieuw kritisch talent werkt het ANV samen met het Vlaams-Nederlandse platform voor literatuurkritiek De Reactor. Acht beginnende recensenten zullen begeleid worden door de redacteuren van De Reactor om tot een mooie recensie te komen. Zo willen ze samen met het ANV een springplank bieden aan nieuwe critici. Francine Maessen sprak Kila van der Starre van De Reactor over dit project.

Hoe zijn het ANV en De Reactor tot deze samenwerking gekomen?

De Reactor is een Vlaams-Nederlands platform voor literatuurkritiek. Het is ooit opgericht om in het gat te springen van dalende literatuurkritiek in papieren media. We hebben inmiddels in de Nederlandse en Vlaamse media weinig plek voor literatuurkritiek. Wij publiceren eens per drie dagen een stuk over een boek, over alle genres, uit alle talen, maar het moet wel vertaald zijn naar het Nederlands. Daarnaast gaan wij samenwerkingen aan om een breder leespubliek te bereiken. Eén daarvan is met het ANV, en daar zijn we super blij mee, want het ANV past heel goed bij het karakter van De Reactor. Wij zijn echt een Vlaams-Nederlandse organisatie, in onze redactie, in onze cultuur. Dankzij het ANV kunnen wij extra aandacht besteden aan de begeleiding van nieuw kritisch talent. Hierbij laten we Vlamingen over Nederlanders schrijven en andersom. En in onze podcasts proberen we ook altijd de combinatie te maken tussen Nederlanders en Vlamingen.

Waarom is dit project nodig? Is er zo’n tekort aan recensenten? Staan mensen niet te springen om betaald hun mening te ventileren?

Dat klopt, maar niet veel mensen kunnen het uit zichzelf! Recenseren is toch wel een vak apart. De grootste vijver waar wij in vissen, zijn de letterkundige opleidingen, in Nederland, Vlaanderen en daarbuiten. Maar niet alle universitaire opleidingen leren je ook om een recensie te schrijven van een boek. Eigenlijk leren letterkundige studenten vooral om analytisch na te denken en academisch te schrijven. Dat is ook onderdeel van recenseren, maar een oordeel vellen en advies geven aan de lezer is best wel wat anders. Bovendien hoort daar een veel minder academische stijl en toon bij. Vaak komen nieuwe talenten bij ons binnen met veel wetenschappelijke kennis over literatuur. Ze zijn vaak heel belezen, maar toegankelijk schrijven over literatuur waarbij je ook een oordeel velt, dat blijkt moeilijker. Daarnaast willen we onze groep verder diversifiëren, op het gebied van gender en op het gebied van culturele achtergrond.

De samenwerking biedt ook een hogere vergoeding voor redacteuren. Welke extra uitdagingen ervaren zij in het begeleiden van nieuwe recensenten?

Bij beginnende recensenten moet je vaak meer versies redigeren dan bij meer ervaren recensenten. Wij hebben fantastische critici die al decennialang recenseren. Dan hoef je bijna niets meer aan een recensie te doen als je die binnenkrijgt, heerlijk. Bij nieuwe talenten kan dat meer tijdsintensief zijn. Soms moet je ook zeggen: laten we het helemaal omgooien, volgens mij moet de structuur van je tekst helemaal anders. Ook vinden veel nieuwe critici het spannend om een oordeel te vellen, dus die verliezen zich in het samenvatten van het plot of het omschrijven van het hele oeuvre van een auteur. Op zich interessante aspecten, maar we willen ook hun mening horen. Wat vinden ze er nou van? Voor hen is dat echt een leerproces. Soms wordt het ook niets, dan heb je er heel veel tijd in zitten en komt het stuk er niet. Dat is ook helemaal oké. Zowel de recensent als de redacteur leren van ieder proces en dankzij ANV kunnen we daar de juiste hoeveelheid tijd en energie in stoppen. Heel bijzonder. 

Jullie hebben deze samenwerking eerder gedaan. Wat waren de leerpunten die daaruit naar voren kwamen?

Ik heb geleerd om heel open aan nieuw talent te laten weten dat ze ook een super ruwe versie naar me mogen sturen. Soms hoorde ik ineens niets meer van iemand en dan kwam dat niet uit desinteresse maar uit faalangst. “Wie ben ik om voor De Reactor te schrijven?” Ik vind het dus belangrijk om aan te geven: je mag me ook iets sturen wat onaf is, met halve zinnen, dan denk ik met je mee. Je zit in het traject om te leren. En bij leren hoort falen. Bij nieuw talent is het belangrijk die deur echt zo wijd mogelijk open te zetten. 

De Reactor richt zich specifiek op het ontwikkelen van kwalitatieve literatuurkritiek. Wat zie jij als de grootste uitdagingen daarvoor?

Het wordt pas interessant wanneer je de balans vindt tussen het analytische en een oordeel. Veel critici van De Reactor zijn er goed in het werk dat ze bespreken, in een bredere culturele context te plaatsen. We publiceren daarom bijvoorbeeld ook essays. Zo komen er nu veel Nederlandstalige boeken over moederschap uit die veelal fragmentarisch van aard zijn of echt in dagboekstijl met korte hoofdstukken en daar plaatsen we dan een stuk over. Dat kunnen onze critici goed: nieuwe literaire fenomenen, nieuwe literatuurtrends zien en verklaren. In onze podcasts, die het ANV ook financieel steunt, gebeurt dat ook. We noemen dat gidsstukken. Welke nieuwste boeken over klimaatverandering móét je gelezen hebben? Zo geven we de luisteraar echt een tiplijst mee.

Hoe bereiken jullie je lezers?

Wij zijn een digitaal platform en dat heeft veel voordelen. Je bent veel flexibeler wanneer je iets publiceert, want je hoeft geen rekening te houden met papierkosten en drukdeadlines. Wij publiceren eens in de drie dagen een stuk, wat heel veel is. We kunnen door het digitale medium ook langere stukken plaatsen. Ons lezerspubliek heeft daar ook de aandacht voor. Je kan makkelijker intermediaal werken; zo linken we vaak naar andere stukken, naar video, audio. En het internet heeft geen nationale grenzen. Dus wij hebben ook lezers in Suriname, in Zuid-Afrika, in Polen. Er valt dan misschien geen tijdschrift op je deurmat, maar onze nieuwsbrieven worden heel goed gelezen en er wordt ook veel doorgeklikt naar besprekingen en podcasts. We krijgen daarnaast veel lezers door zoekresultaten, vooral wanneer een boek een prijs heeft gewonnen. Daar besteden we dan ook bewust aandacht aan, bijvoorbeeld bij De Bronzen Uil, een belangrijke literatuurprijs. Zodra bekend wordt welke boeken genomineerd zijn voor De Bronzen Uil, laten wij de genomineerde boeken heel snel bespreken voor De Reactor. Daarbij laten we ook weer een Nederlander een Vlaams werk recenseren en andersom. Wanneer dan de winnaar bekend wordt gemaakt, interviewen we die in een podcast. Dat doen we met steun van het ANV en het Willemsfonds. Literaire prijzen zijn überhaupt super belangrijk om aandacht te krijgen van mensen voor literatuur. Daar proberen we literatuurkritisch op in te springen: waarom heeft dit boek deze prijs gewonnen? De Bronzen Uil is in Vlaanderen een bekende prijs, maar in Nederland een stuk minder. Dus het is mooi daar extra aandacht aan te besteden.

De Reactor richt zich ook op literatuuronderwijs. Welke rol spelen recensies daar?

We hebben best veel lespakketten ontwikkeld waarbij leraren Nederlands met recensies kunnen werken. Die vind je op onze pagina Voor docenten. Vaak laat je leerlingen een boek lezen en nodig je ze daarna uit om na te denken over analytische aspecten en hun oordeel over het boek. Dat zijn precies de twee dingen die in een recensie ook gebeuren. We hebben daarvoor een selectie gemaakt van recensies die geschikt zijn voor het voortgezet onderwijs. We dagen ze ook uit om zelf een recensie te schrijven over een boek. We hebben een tijd een Jonge Recensentenprijs uitgereikt en toen hebben we het winnende stuk ook online geplaatst. Dat was heel leuk!

Meer weten?

Wil je meer informatie over het project van De Reactor en wat het ANV nog meer doet voor schrijvers?

Lees meer