De kracht van ontplooiing: Valentina Tóth

De Nederlands-Hongaarse Valentina Tóth (1994, Leeuwarden) is actrice, theatermaker en muzikante. Ze studeerde aan het Brusselse Conservatorium en bleef in Vlaanderen wonen. Deze begeesterde jonge vrouw begon haar carrière reeds heel jong, als klassieke pianiste. Toch omschrijft ze zich zeer bescheiden als iemand die zingt, piano speelt en liedjes schrijft. Maar eigenlijk gaat het allemaal nog veel verder.

Ze is theatermaker, koorleidster en schrijft kleinkunst. Daarnaast is ze begeesterd door opera. Een frisse verschijning, pretentieloos. Al deze elementen zorgen ervoor dat men enkel maar respect kan opbrengen voor deze toch wel erudiete verschijning die niet blind is voor de valkuilen van de sector, terwijl ze steeds verdergaat in haar zoektocht naar schoonheid. Haar levensmotto laat ons sterk terugdenken aan een citaat van de veelzijdige Duits-Russische schrijfster en psychoanaliste Lou-Andreas Salomé uit 1885: “Er leeft iets in mij. Het is warm en juicht en wil naar buiten. Omdat ik het niet anders kan.”

Perfectie

Het was best wel heftig om zo vroeg in de wereld van volwassenen te worden ondergedompeld. Als klassieke pianist kon ik op vijftienjarige leeftijd al genieten van een relatief groot succes. Het bracht me zelfs naar Carnegie Hall. Ook op de Nederlandse televisie werd ik reeds opgevoerd. Er is op zo’n moment natuurlijk erg veel prestatiedruk. Men moet echt leren beseffen dat een foutje spelen echt niet je dood betekent, al lijkt dat voor veel artiesten, docenten en recensenten wel zo. Een knipoog tijdens het spelen zou al een vergissing kunnen zijn. Het is fout om zich op die dingen blind te staren, er is tenslotte nog een hele wereld daarbuiten. Men mag niet vergeten dat klassieke muziek zo mooi en verwonderlijk is. Het is zo’n doodzonde dat het zoeken van fouten een steeds grotere plaats gaat innemen in die wereld. De kunst van het foutloos spelen is helemaal geen kunst, maar een tekort. Je kan niet geloven hoe creatief een fout je kan maken bij het opvangen ervan. Je kan zelfs compleet nieuwe dingen ontdekken, klanken die je eerder niet kende. We kunnen zulke fijne en gekke dingen doen met muziek. Dat is echt muziek maken, constant op ontdekkingsreis gaan.

Het is een log systeem dat best aan verfrissing toe is, een verfrissing die ik steeds probeer op te zoeken door nieuwe dingen te doen, de dingen die in mijn hart leven. Op die manier heb ik het gevoel dat ik ook zoveel gevaren omzeil. Je ziet het vaak dat jonge muzikanten angst hebben om eventjes technisch de mist in te gaan. Diezelfde musici worden later vaak de strengste beoordelaars. Daarom is het belangrijk om met een open geest te midden van een uitvoering te blijven staan, speelvreugde primeert. Als kind was het zo plezierig allemaal, waardoor ik muzikaal speelde. Het is van groot belang je onbevangen kwaliteiten niet te verliezen.

Roots

Mijn afkomst heeft een grote rol gespeeld in mijn carrière. Ik ben half Hongaars. Voor een artiest is het steeds een must zijn wortels ook muzikaal te consolideren. Ik heb daardoor twee van mijn vroege albums gewijd aan het onderwerp. Bij Challenge Classics verscheen in 2013 mijn debuut-cd Hungarian Horizon en in 2018 een album met werk van Ernst von Dohnányi. Hungarian Horizon won een Diapason d’Or in 2014. Volksmuziek is in Hongarije zeer belangrijk en is steeds een inspiratiebron geweest voor klassieke componisten. Het is trouwens ook heel populair geworden over de gehele klassieke muziekwereld. Kijk maar naar hoe Johannes Brahms erdoor werd geïnspireerd en hoe succesvol zijn Hongaarse dansen bijvoorbeeld zijn geworden.

Hoewel ik tegenwoordig met zoveel meer andere dingen bezig ben, denk ik wel dat ik onbewust nog steeds veel inspiratie uit die folklore haal. Puur voor het plezier ervan heb ik hier in Gent, waar ik momenteel woon, een koor opgericht. In het aanbod is dan ook veel volksmuziek en ik merk hoe verbindend dat kan zijn. Het kan trouwens ook heel verfrissend zijn en vernieuwend. Dat moeten koorleden meekrijgen, ze moeten het gevoel hebben dat ze er met volle teugen van genieten.

Het is zo dat mensen hier vaak volksmuziek met iets statisch of oubolligs vergelijken. Het is een echte niche geworden. In Oost-Europa leeft folklore ook nog onder de jonge mensen en het wordt nog steeds geïntroduceerd in de moderne cultuur, waardoor er nog een band mee aanwezig is. Muziek met taal verbinden is wat ik het allerliefste doe en waar ik ook het meeste van hou. Wanneer ik liederen schrijf, heb ik het gevoel dat ik het meest tot mijn recht kom. Het lied is de ultieme monoloog.

Ambitie

Men omschrijft me als best talig, terwijl ik mezelf ook best als vrij introvert beschouw. Eens op scène valt dat allemaal weg. Dat kan best cliché klinken, maar het is voor mij samen met zoveel andere artiesten de zuivere waarheid. Het is als een ander deel van jezelf dat je aanboort, iets waar je absoluut niet zonder kan. Natuurlijk is het podium iets wat heel erg op je afkomt. En toch, wanneer het in je leeft, kan het zeer onverwacht naar boven komen. Ik herinner me mijn eerste auditie niet zeer goed. Het was helemaal niet de bedoeling dat ik ergens voor zou solliciteren, maar een vriendinnetje nam me mee en ik besloot ook te proberen. Zo ben ik er onverwacht in gerold. Dat wil natuurlijk niet zeggen dat het allemaal vanzelf is gegaan. Ik werk heel hard en wens steeds het resultaat te bereiken waar ik en de toeschouwer mekaar in kunnen ontmoeten. Dus eigenlijk ben ik toch een beetje perfectionistisch, maar dan op een andere manier dan men dat doorsnee zou verwachten.

Er heerst ook helemaal geen angst voor snelle resultaten. Het is best opmerkelijk dat mensen denken dat iets onafgewerkt zou zijn als je het snel hebt afgewerkt. Het kan net het resultaat zijn van enorm veel passie en begeestering. Alles komt vrij impulsief binnen bij mij, als een “Wat gaan we nu doen?” Ik wacht dus gewoon steeds af wat het volgende is dat me overvalt.

Performance

Ambitie is een vies woord, mijn tenen gaan er gewoonweg van krullen. Ik wil gewoon graag veel dingen doen, de dingen waar mijn hart van opengaat. Wanneer je je vak met overtuiging doet, kan het resultaat enkel maar positief zijn. Het is een stukje van jezelf dat je aan je publiek schenkt. Je laat ze toe in jouw gevoelswereld.

Het zou fijn zijn als men niet alleen naar mensen hun fysieke roots ging kijken, maar ook naar de roots van het muziekonderwijs. Vroeger was het fijn om op het conservatorium te zitten. Het was een kweekvijver voor talent, een thuishaven voor jonge muzikanten en acteurs. Docenten waren zorgzaam als vaders en moeders voor hun studenten. Er werd ook veel lesgegeven buiten de logge muren van de campus. Hoeveel foto’s en verhalen bestaan er niet van professoren die met hun studenten de natuur in trokken en dingen lieten zien, voelen en overbrengen die ze konden overbrengen. Muziek zit tenslotte vol prachtige natuurelementen. Het is een romantiek die we een beetje zoek zijn en die we zo makkelijk zouden kunnen herontdekken.

Klassieke muziek is mijn absolute liefde, theater mijn grote liefde. Ik ben geprogrammeerd om alles op een klassiekemuziekachtige manier aan te pakken en zie dat ook als mijn grote kracht. Ook daar grijp ik terug naar de romantische gedachte. Componisten van toen zijn altijd gedreven mensen geweest, mensen die hun verlangens en noodlottigheid meenamen in hun werken, iedere compositie was een soort van dagboek waar de luisteraar toegang toe kreeg. Ze zochten er ook altijd naar om grenzen te verleggen en daar moest niemand hun hand bij vasthouden. Er werd niet binnen zo’n strak karakter gedacht en inspiratie was allesbepalend. Het is de huidige tendens die voor een zekere steriliteit zorgde.

Totaalbelevenis

Mijn vorming en mijn instelling hebben er samen voor gezorgd dat ik tot zelfontplooiing kwam. Wat je zelf doet, daar haal je zoveel meer voldoening uit. Het betaalt zich ook altijd uit. Is het niet in succes, dan is het wel in ervaring.

Recent won ik een wedstrijd voor jonge theatermakers in Nederland, het Amsterdams Kleinkunst Festival. Het stuk dat ik schreef en bracht, ging over De hysterische vrouw en belichtte vier verschillende vrouwen die elk met een ander soort van tegenslag moeten omgaan. Men ervaart ook hoe hun omgeving daarop reageert en ze een stempel geeft. Het geheel was een zeer fijne ervaring, omdat we eerst met alle halve finalisten op tour gingen. Het stuk zal vanaf nu in meer theaterzalen te zien zijn.

Het is verblijdend en voedend wat nieuws te hebben geprobeerd. Je kan in zoveel goed worden, in al wat je wil eigenlijk. Je moet nooit afgeschrikt worden omdat je iets nog niet eerder probeerde. Het is steeds giftig wanneer iemand over een ander zegt dat die persoon iets niet zou kunnen, trouwens ook wanneer je dat van jezelf zegt. Neem nu zingen, hoeveel mensen zeggen er niet van zichzelf dat ze niet kunnen zingen, terwijl ze het nooit echt hebben geprobeerd, omdat ze bang zijn om op hun bek te gaan? Mensen worden veel te snel opgegeven en zouden zelf moeten kunnen en durven bepalen wat ze al dan niet kunnen. Ik speelde bijvoorbeeld als kind zelf al veel toneel. Voor hetzelfde geld was ik in de eerste plaats actrice geworden. Ik ben pianiste geworden omdat ik er goed in was en dat dan een logisch gevolg was. Intussen ben ik erop uitgekomen dat je alles kan worden wat je maar wil zijn. Ik voelde instinctief dat enkel piano spelen me niet gelukkig zou maken. Het zorgde ervoor dat ik een andere band kreeg met muziek. Je kan het ook zingen, schrijven.

Ontdekking

Momenteel zit er een solo-opvoering aan te komen, Wildbloei, waar ik echt op wil doorzetten. Het is fijn om alles zelf in de hand te hebben, omdat het ook een gevoel van vrijheid met zich meebrengt. Ik heb er ook een perfecte balans in teruggevonden tussen piano, zang en natuurlijk ook het schrijven ervan. Het is opnieuw wat anders. Daarnaast ben ik druk in de weer met het schrijven van muziek op een toneelstuk van Frank Wedekind voor een Gents Theatergezelschap. Als actrice werd me een rol toegewezen in de productie Voorjaarsontwaken van het Antwerpse ensemble WOLF WOLF. Albums opnemen heb ik momenteel even on hold gezet omdat ik momenteel met zoveel andere dingen bezig ben. Het zou dan allemaal systematisch moeten worden ingepland en veel stress met zich meebrengen. Ik heb zoveel leuke dingen in de maak, dat ik even niet bezig wil zijn met verkooppraatjes. Mijn doel is dingen te laten zien aan de wereld.

Ik zou mensen zo graag meegeven om zonder angst en in alle openheid in het diepe te durven springen, om de dingen te durven ontdekken die rondzoemen in de achterkant van je hoofd.

Dit was een interview uit Neerlandia nummer 2 van 2022.

Meer lezen?

Nog geen abonnee en wil je Neerlandia eens op je deurmat ontvangen?

Bestel een proefabonnement