Woord vooraf Neerlandia 2023/1

Het verhaal van de Lage Landen

Peter Debrabandere
Hoofdredacteur

Na Het verhaal van Nederland maken we nu ook kennis met Het verhaal van Vlaanderen. In beide documentaires wordt de geschiedenis door acteurs nagespeeld. Regelmatig komt daarbij een verteller in beeld, die vanuit het heden commentaar geeft bij de illusie van het historisch beeldmateriaal. In Nederland is dat de acteur Daan Schuurmans, in Vlaanderen tv-presentator en acteur Tom Waes. Ze praten ook buiten beeld de in beeld gebrachte historische feiten aan elkaar, afgewisseld met historici die in beeld duiding geven bij de tot leven gebrachte geschiedenis. Knap televisiewerk. 

Beide verhalen verpakken de geschiedenis van Nederland en Vlaanderen in tien afleveringen. Naast bewondering en waardering voor beide programma’s is er ook de nodige kritiek. Die kritiek betreft uiteraard het mogelijke nationalistische aspect van zo’n benadering van de geschiedenis. Dient de geschiedenis zo niet om het bestaan van een hedendaagse geografische en politieke werkelijkheid te rechtvaardigen vanuit het verleden? Dat is een terechte vraag, want in pakweg 1200 bestond Nederland nog niet en Vlaanderen was toen iets helemaal anders dan wat het vandaag is. Deze kritiek verstomde algauw, omdat snel duidelijk werd dat er helemaal geen nationalistische bedoelingen waren. 

De kritiek gaat ook over leemtes en onzorgvuldigheden. Zowel in Het verhaal van Nederland als in Het verhaal van Vlaanderen hebben de makers keuzes gemaakt. Soms zijn belangrijke stukken geschiedenis overgeslagen, waardoor over sommige historische figuren, gebeurtenissen of stromingen met nauwelijks een woord gerept wordt. Het verhaal van Vlaanderen heeft het voor elkaar gekregen om Karel V, Willem van Oranje, Waterloo, Willem I, het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (1815-1830), de Vlaamse beweging in de 19e eeuw en de verfransing van Vlaanderen in de 19e eeuw achter het gordijn van het historische toneel te houden. Wellicht heeft men het voorspelbare verwijt van de nationalistische bedoelingen van het programma terug willen kaatsen. Tegelijkertijd wordt zo de blik van de kijker vertroebeld op gebeurtenissen die bepalend waren voor wat Vlaanderen vandaag is. 

Een ander punt van kritiek betreft de taal van verteller Tom Waes. Opvallend is dat hij zijn eigen sterk Antwerps gekleurde informele regionale taal spreekt (meestal tussentaal genoemd) als hij in beeld de rol van acterend verteller speelt. Dat is in strijd met het Taalcharter van de VRT, dat voor presentatoren hooguit een lichte tongval accepteert. De televisie is een medium om via het gesproken woord een zo ruim mogelijk publiek – in dit geval alle Nederlandstaligen én alle sprekers en leerders van het Nederlands als vreemde taal – te bereiken. Ondertitels zijn een hulpmiddel voor die situaties waarin het publiek niet of moeilijk via het gesproken woord én in de eigen taal bereikt kan worden. Dat de VRT voor het zogenaamde naturel van de tussentaal én het ongemak van de ondertiteling kiest i.p.v. voor het comfort van een door iedereen begrepen cultuurtaal, valt niet goed te praten. 

Misschien kunnen we overwegen om nu ook werk te maken van Het verhaal van de Lage Landen. Dat doen we in elk geval al vele jaren met het ANV en Neerlandia, maar op een andere manier en in een andere betekenis. 

Dit Woord vooraf werd gepubliceerd in Neerlandia 2023/1. Bekijk de inhoud van dit nummer.

Naar boven