“Schoonheid is ook vlak bij je deur te vinden”

Interview met Tom Waes

Reizen Waes Vlaanderen | © Johan Jacobs

Anna Rademakers

Tom Waes is misschien wel ’s lands bekendste Vlaming en ook in Nederland wint de sympathieke Belg aan populariteit. Met Reizen Waes is hij al jaren zowel bij de Vlaamse VRT als bij de Nederlandse VPRO te zien. Momenteel werkt hij aan Reizen Waes Nederland, nadat hij al – gedwongen door de reisbeperkingen die corona met zich meebracht – in eigen land Reizen Waes Vlaanderen had opgenomen. Neerlandia sprak met hem over reizen in de Lage Landen, programma’s maken in coronatijd en Vlaams-Nederlandse samenwerking in de televisiewereld.

De voorbereidingen voor Reizen Nederland zijn in volle gang. Kun je al een tipje van de sluier oplichten over wat we kunnen verwachten?
We hebben te maken met l’embarras du choix, zoals we dat in België zeggen, een overvloed aan keuze. Jonas Herman, mijn redacteur, die al vanaf het begin van Reizen Waes meedoet en voor alle landen research heeft gedaan, zegt dat Nederland een van de gekste landen is waar hij mee bezig is geweest, omdat het heel verscheiden is. Alle Belgen kennen wel de grote steden: Amsterdam, Rotterdam, Maastricht … Sommigen zijn al eens in Zeeland geweest, of op een van de Waddeneilanden, maar daar stopt het meestal. We hebben niet genoeg afleveringen om alle provincies apart te behandelen, maar we gaan het combineren: één aflevering de provincies die grenzen aan Vlaanderen: Zeeland, Brabant, Limburg. Dan één aflevering over het oosten van het land en ook het noorden nemen we als één geheel. Flevoland doen we waarschijnlijk in één aflevering, vervolgens een paar grote steden en tot slot een aparte aflevering over de Waddeneilanden. We zijn geen toeristisch magazine, we moeten het hebben van vijf à zes leuke ontmoetingen per aflevering. Ik weet zeker dat we die in Nederland gaan vinden.

Net zoals voor Vlaanderen maken jullie voor de Nederlandse reeks gebruik van suggesties van kijkers. Zitten er pareltjes tussen?
Er is er één waarvan ik zeker ben dat we het gaan gebruiken: er bestaat blijkbaar een datingbureau voor konijnen. Dat wil ik wel eens zien. Maar we willen ons ook richten op grotere verhalen. Het verhaal van Urk bijvoorbeeld, dat is al heel vaak verteld, maar we zoeken dan naar een nieuwe insteek. Ik denk dat we in Urk een paar dagen bij een gastgezin gaan wonen om echt te voelen wat die mensen nu zo speciaal maakt. Hoe komt het dat ze zo afgesloten zijn van Nederland en wat maakt ze zo eigenwijs, of origineel? Ook over Flevoland is er een mooi verhaal. Flevoland is gewonnen op zee, nog niet zo lang gelden, in de jaren tachtig. In die tijd werd het heel erg gestimuleerd door de overheid om daar te gaan wonen, met goedkope huizen, maar er was niks. We spreken met de mensen die daar toen gingen wonen en alles opnieuw moesten uitvinden. Zij waren een soort pioniers in Nederland.

In de serie Reizen Waes Vlaanderen koos je soms voor een persoonlijke benadering. Heb je ook voor Nederland zo’n persoonlijk wensenlijstje?
Nee, veel minder. Mijn ex-vrouw is Nederlandse en mijn kinderen hebben een dubbele nationaliteit, maar het is moeilijk om daar iets mee te doen. Ik heb wel veel leuke collega’s in Nederland. En net zoals in Vlaanderen, waar bekende Vlamingen mij soms ergens mee naartoe nemen, heb ik aan mijn Nederlandse collega’s gevraagd of ze mij willen rondleiden in hun stad. Elise Schaap zou bijvoorbeeld heel geschikt zijn om mij een stukje Rotterdam te laten zien.

Reizen Waes Nederland op klompen in de Achterhoek | © De Mensen

Vlaanderen en Nederland zijn heel andere bestemmingen dan de verre bestemmingen die we van Reizen Waes gewend zijn. Zijn het voor jouw gevoel ook andere programma’s geworden?
Vlaanderen is een van de best bekeken series van Reizen Waes. Wij reisden de wereld rond naar de meest exotische bestemmingen en nu blijkt dat dicht bij huis blijven eigenlijk ongelofelijk goed scoort. Ik denk dat dat voor Nederland ook zal gelden. Zonder corona zouden we er misschien niet aan gedacht hebben, maar ik moet eerlijk zeggen: ik kijk enorm uit naar de serie over Nederland. We zoeken niet naar het exotische, het zit meer in de verwondering, in de ontmoetingen. In Vlaanderen denken we altijd dat we bescheiden of stille mensen zijn, een beetje verlegen, maar dat is totaal niet zo. Iedereen is juist heel warm en gastvrij. Dat had ik niet zo verwacht. Dat we overal met open armen worden ontvangen, is ook wel eens aangenaam. In het buitenland moeten wij onszelf als Vlaams station heel vaak verkopen. Als we in Amerika gaan draaien en we zeggen daar dat we een show hebben met 1,8 miljoen kijkers, dan denken zij: het weerbericht heeft bij ons 1,8 miljoen kijkers. De aanpak verandert wel een beetje. Als we in Amerika bij zo’n prepper komen, die zich wapent tegen WO III, zombies en kernoorlogen, dan lachen we daar eigenlijk wat om. In Vlaanderen kunnen we dat niet doen. En ik denk dat we dat in Nederland ook niet zullen doen. Het wordt daardoor een veel warmer programma dan Reizen Waes normaal is.

Heb je grote provinciale verschillen gezien bij Reizen Waes Vlaanderen?
Ik vind dat vaak cliché. De grote algemene noemer is dat in alle provincies gastvrije, leuke, verrassende mensen wonen, maar sommige clichés zijn op de een of andere manier ingebakken. West-Vlamingen zijn harde werkers en dat is er door de jaren heen bij hen zo hard in gepompt, dat zij dat ook de hele tijd zelf zeggen. Vlaams-Brabanders zijn een beetje identiteitsloos, maar dat is de jongste provincie in België, zoals Flevoland in Nederland. Toen we in Ninove waren, vroeg iedereen: wat komen jullie in hemelsnaam in Ninove doen? Terwijl een Antwerpenaar het heel normaal vindt dat we zijn stad bezoeken. “Waarom doen jullie geen zes afleveringen over Antwerpen?” Zij begrijpen eigenlijk niet dat we de rest van het land ook nog willen zien. [Lacht] Zulke verschillen verwacht ik in Nederland ook. Het oosten, waarvan mijn Nederlandse collega’s zeggen “bij de boeren”, dat lijkt mij een heel leuk gebied. En in Nederland zijn de afstanden natuurlijk groter dan in België. Dus misschien zijn de verschillen ook groter.

Waarom hebben jullie geen Reizen Waes België gemaakt? Of een Reizen Waes Wallonië?
Dat is een veel gestelde vraag. Daar zit helemaal geen politieke reden achter. Het is puur toeval. We draaien per seizoen tien afleveringen. We hadden er al vier in Japan gemaakt en toen hadden we er nog zes over. Dat klopte perfect met de Vlaamse provincies. Ons idee was om daarna weer rustig te gaan kijken wat de opties in het buitenland zijn. Maar tegen alle verwachtingen in zal 2021 er qua reizen hetzelfde uitzien als 2020. Daarop heeft de VPRO heel snel geschakeld en gevraagd of wij het zagen zitten om zes afleveringen in Nederland te maken. Daar zijn we direct op ingegaan omdat het gewoon goed past. Ik moet er hier misschien niet op vooruit lopen, mochten we nog eens een reeks over Wallonië gaan maken, maar mijn gevoel is ook dat Nederland nog wat gevarieerder is dan Wallonië. Maar dat is een gevoel.

Reizen Waes Vlaanderen: Oost-Vlaanderen | © Johan Jacobs

Heb je het gevoel dat de populariteit van Reizen Waes Vlaanderen iets te maken heeft met de huidige coronacrisis? Hebben mensen behoefte om hun eigen land te (her)ontdekken?
Ja, honderd procent zeker. Een van de verrassingen van dit seizoen was voor mij de mooie natuur en dat merk ik in mijn omgeving ook. Ik ben dit weekend met mijn vrouw naar een natuurgebied bij de haven gereden, waar ik van gehoord had toen ik voor Reizen Waes in Doel was. Dat is letterlijk 12 km van mijn huis, maar ik zou er normaal gezien nooit komen. Wij hebben daar twee uur rondgewandeld, vogels gezien, op een bankje gezeten, het was prachtig weer. Als er iets is dat corona ons geleerd heeft, is het wel dat schoonheid ook vlak bij je deur te vinden is. Ik ben ervan overtuigd dat dat voor een deel het succes van de reeks bepaald heeft. Dat mensen eens rond kunnen kijken en kunnen denken: “Oh, dat nationaal park de Hoge Kempen, daar wil ik eens naartoe.” Het weekend na de uitzending over Doel werd Doel overspoeld. De week nadat we met kajaks ratten waren gaan vangen in Oudenaarde, zat het dáár vol. Dat is soms ook te betreuren, dat de bossen ineens vollopen met kijkers van Reizen Waes. Dat is dus het succes van je programma op de slechtst mogelijke manier.

Hebben jullie bij de opnames in België last gehad van de coronamaatregelen of verwachten jullie die in Nederland?Ja, dat is een grote zorg. Een voorbeeld: wij draaien ongeveer een week per aflevering. Zoals de regels nu zijn, moeten we elke keer als we terugkomen uit Nederland tien dagen in quarantaine, dan zijn we maanden bezig. We zijn er gelukkig wel in geslaagd om er in België wat van te maken. We zijn gestart vlak na de eerste lockdown. Toen waren de cafés en restaurants open, je moest alleen afstand houden. Maar in Brussel – dat was onze laatste aflevering – moest je op straat, in de bossen, in een natuurpark, overal een mondmasker op. En dat willen we eigenlijk liever niet, omdat je geen emotie meer ziet op de mensen hun gezicht. En je verstaat ze amper. Dat maakt het moeilijk. Dus we moeten bekijken wat de regels in Nederland zijn en hoe dat evolueert. Weet je wat jammer is? Dingen zoals tractor trekken in het oosten of een optreden van Normaal, die kunnen niet doorgaan. Kampioenschappen sliksleeën op de Waddeneilanden, een speciaal festival … We zullen moeten kiezen en sommige dingen zullen we met pijn in het hart moeten schrappen.

En als je weer kunt reizen, ga je dan weer verre Reizen Waes maken?
Op sociale media kregen we de laatste twee seizoenen wel steeds meer commentaar over onze ecologische voetafdruk. Dus in die zin is het een voordeel dat we nu thuisblijven. Het vierde seizoen zijn we al in Europa gebleven en we waren ook al bezig met te bedenken of we binnen het bestaande concept misschien met alternatievere reisvormen konden werken: met een cargoschip mee naar verschillende eilanden of een lange treinreis maken, waarbij je in verschillende steden of landen stopt. Met een zeekajak Noorwegen door of liften … Daar zijn we over aan het nadenken. Maar het is wel de bedoeling om weer naar het buitenland te gaan. Hoewel, in kijkcijfers scheelt het niks! Ik kan me voorstellen dat de VRT en het productiehuis wel blij zijn dat het programma voor een pak minder geld gewoon hier gedraaid kan worden.

Er lijkt in de televisiewereld steeds meer Vlaams-Nederlandse uitwisseling te bestaan. Bij jouw programma’s is dat goed te zien: Undercover is een Vlaams-Nederlandse coproductie, Reizen Waes wordt ook in Nederland uitgezonden en Kamp Waes heeft een Nederlands equivalent gekregen met Kamp Van Koningsbrugge. Hoe zie jij dat?
Het vloeit wel meer en meer samen, maar het is anders dan vroeger. Ik merk nu dat we nog amper Nederlandse televisie kijken, maar vroeger! Ik kende alles en iedereen, Willem Ruis, Ted de Braak, kprogramma’s zoals Theo en Thea, Jiskefet. Ik heb het gevoel dat dat nu minder is. Maar er is zeker een wisselwerking tussen Nederland en Vlaanderen. Voor mij heeft Undercover daar veel in veranderd. Ik denk dat wij vroeger met Reizen Waes op NPO3 op 300.000 kijkers zaten en nu rond de 700.000. Wij proberen gewoon zo goed mogelijke televisieprogramma’s te maken en voorlopig verkopen die zowel in België als in Nederland goed. Ik was verbaasd dat Kamp Waes ook ineens op de Nederlandse tv werd uitgezonden, omdat Nederland het format van Kamp Waes al had gekocht en dat opnieuw had gemaakt met Van Koningsbrugge. Dan denk ik: is dat niet dubbelop? Maar ik kan die samenwerking alleen maar toejuichen. Het mag alleen niet ‘gewrongen’ zijn. Bij sommige series denk ik: waarom moeten daar nu ineens Nederlanders rondlopen? Beau Séjour heeft dat bijvoorbeeld. Dat is een Vlaams-Nederlandse coproductie, maar het speelt zich helemaal af aan de Belgische kust in een West-Vlaamse omgeving. Als dan ineens een van de vriendinnetjes een Nederlandse is en de schoonvader is een Nederlander, dan vraag ik me af waarom. In Undercover stoort het me absoluut niet, want dat gaat over de Belgisch-Nederlandse grens en het klopt in het verhaal. Maar in sommige producties is het raar. Ik zeg vaak: het enige wat wij gemeenschappelijk hebben is het woordenboek, de Van Dale. We spreken dezelfde taal, maar we zijn zo anders.


Reizen Waes Nederland is dit najaar te zien op NPO3 en op Eén.


Anna Rademakers is collectiespecialist cultuurgeschiedenis bij de Koninklijke Bibliotheek. Ze is lid van de redactie van Neerlandia.
Contact: anna.rademakers@kb.nl


Dit interview werd gepubliceerd in Neerlandia 2021/2

Naar boven