Cultuurverschillen: de sterkte van het moderne bedrijf

Opportuniteiten voor de Nederlands-Vlaamse fusiehaven North Sea Port 

Auteurs: Miguel Timmermans & Joost Hintjens 

Foto North Sea Port

Geert Hofstede definieert cultuur als “de collectieve mentale programmering die de leden van één groep of categorie mensen onderscheidt van die van andere groepen”. Het zijn dus de gewoonten van een bevolkingsgroep. We kennen tal van verschillende culturen op verschillende niveaus, van de westerse cultuur tot de eigen dorpscultuur. Misschien zelfs een verenigingscultuur, een familiecultuur of een bedrijfscultuur. Contact tussen culturen kan tot botsingen leiden vanwege de verschillen. Maar moeten cultuurverschillen steeds negatief zijn of kan een open geest de cultuurverschillen omzetten in een opportuniteit? 

North Sea Port 
De fusiehaven North Sea Port ontstond door het samenvoegen van het Nederlandse Zeeland Seaports en de Vlaamse Haven van Gent in 2017. Met een gemeenschappelijke taal verschilt er niet zoveel tussen de twee havens, zou u denken. En toch, door de lokale afkomst van zowat alle werknemers waren ze niet gewend om om te gaan met cultuurverschillen, hoe klein dan ook. We kennen allemaal wel een aantal clichés over de Nederlandse en de Vlaamse cultuur. Een integratiecommissie werd in het leven geroepen en kreeg vijf jaar de tijd om beide (bedrijfs)culturen te integreren. Daarvan is het derde jaar reeds voorbij. Via workshops probeerde het vijfkoppige team te zoeken naar beide bedrijfsculturen en gemeenschappelijke waarden. CEO Daan Schalck is positief over de cultuurintegratie en geeft duiding over het proces. “Het was zeker niet de bedoeling om van alles eenheidsworst te maken, cultuurverschillen kunnen best uitdagend en boeiend zijn, maar het is cruciaal dat je ze kent”, aldus Schalck. 

In Vlaanderen wordt er vaak gespot om de eigen religie en zelfs die van anderen, maar dat is in Nederland absoluut ongepast 

Tradities 
Een eerste uitdaging ontstond al bij het organiseren van het personeelsfeest. Nederlanders beschouwen het weekend als privé. Daarom organiseerde Zeeland Seaports zijn jaarlijkse feest in de vorm van een uitlopende vrijdagnamiddag. De Haven van Gent daarentegen maakte er steeds een heus avondfeest in het weekend van. Om zo goed als mogelijk met beide culturen rekening te houden, werd dit euvel opgelost door jaarlijks het avondfeest af te wisselen met een uitlopende vrijdagmiddag, eenvoudig maar efficiënt. Als de Nederlander zijn vrije tijd als privé beschouwt, zal de Vlaming niet aarzelen om ook buiten de uren of in het weekend zijn e-mails te bekijken. “Dat zijn zaken die je moet weten en dan kan je er rekening mee houden”, vervolgt Schalck. Hetzelfde geldt voor bijvoorbeeld een collega die jarig is. Of je het op zijn Nederlands informeel viert of een Vlaamse formele aanpak hanteert, dat is belangrijk om te weten. Religie is een ander struikelpunt. In Vlaanderen wordt er vaak gespot om de eigen religie en zelfs die van anderen, maar dat is in Nederland absoluut ongepast. Het Nederlandse deel van North Seaport ligt aan de westkant van de Bijbelgordel, een gebied bevolkt door relatief veel bevindelijk gereformeerden. Ze zijn er zich van bewust dat uitlatingen over religie kunnen choqueren en springen hier voorzichtig mee om. 

Foto North Sea Port

Taal 
Datgene wat overeenkomstig lijkt, is toch ook verschillend. Buiten het anders uitspreken van woorden zijn er ook veel woorden met een verschillende betekenis. Iedere week zet het havenbedrijf een van die woorden in de kijker, het woord van de week. Die woorden zijn samengebracht in een eigen vademecum van woordverschillen. “Onbewust ga je je toch aanpassen en na verloop van tijd worden woorden en uitdrukkingen toch overgenomen”, geeft Schalck toe. Ook de beleefdheidsvorm wordt steeds gerespecteerd, al valt op dat de Vlaming overschakelt naar je/jij/gij als hij voelt dat het kan, en dat de Nederlander pas overschakelt als de gesprekspartner er de toestemming voor geeft. 

Clichés 
Een Nederlander is directer dan een Vlaming. “Dat klopt”, merkt Schalck op. De Nederlander gaat ervan uit dat de Vlaming akkoord gaat als hij niets zegt in de vergadering. De Vlaming wil echter op niemands tenen trappen en wacht vaak tot in de wandelgang om zijn mening te delen. Het gevaar bestaat dat de Vlaming bang wordt voor de directe aanpak. Hierin is het belangrijk om begrip te hebben voor elkaar en elkaar te stimuleren om meningen te delen. Dat Nederlanders tijdens de lunch enkel een broodje eten is ook een bekend cliché. “Ze hechten er minder belang aan en zullen tijdens de lunch de agenda ook blijven doortasten.” De Vlaming daarentegen houdt van een uitgebreide businesslunch, een netwerkevent of een receptie. Niet per se om zaken te bespreken, maar hij vindt het belangrijk om tijdens die informele momenten een vertrouwensband op te bouwen met de andere partij. Een combinatie van die Vlaamse hoffelijkheid met de Nederlandse lef en koopmansgeest lijkt volgens Schalck een uitmuntend recept. 

Ook in samenwerkingen met andere havens ondervindt North Sea Port cultuurverschillen. De trotse Antwerpenaar zegt al eens ’t Stad, en de rest is parking. Dat wijst op een zekere dominantiefactor in een cultuur die een grote stad als Antwerpen en ook Rotterdam met zich meebrengt. Al moeten we dat natuurlijk niet overdrijven. Cultuurverschillen worden bij ons snel uitvergroot. Kijk maar naar Amerika, waar mensen zomaar duizenden kilometers verder gaan wonen en de andere cultuur normaal vinden. “Als wij de Schelde oversteken, dan spreken we al van cultuurverschillen”, lacht Schalck. 

Daan Schalck | Foto North Sea Port

Opportuniteiten 
In het klassieke model kauwt een Vlaamse leidinggevende een opdracht voor alvorens die te laten uitvoeren. Nederlanders zouden naar eigen zeggen enkel een richting uitzetten met het te verwachten resultaat en laten de werknemer volledig zijn gang gaan. Dat is ook merkbaar tijdens deze COVID-19-pandemie: “Als een Vlaming denkt over thuiswerk, dan stelt hij een reglement op. De Nederlander begint gewoon en experimenteert.” Volgens Schalck mag de Vlaming meer naar dit Nederlandse model evolueren. De vrijheid creëert een opportuniteit voor eigen inbreng en creativiteit van de werknemer. “Geef uw medewerkers de ruimte, laat ze kiezen hoe en wanneer, maar het resultaat moet er zijn”. Toch wordt deze manier van werken de jongste jaren steeds populairder in Vlaanderen, vooral in start-ups, “maar het zit nog niet de Vlaamse genen”. 

“Omdat we het hebben over integratie, klinkt het een beetje raar, maar ik zou de cultuurverschillen zelf meer cultiveren” 

Het is gedurfd te stellen dat er meer verschil is tussen een Nederlander en een Vlaming dan tussen een Vlaming en een Waal, toch beaamt Schalck dat. De Vlamingen en de Walen spreken dan wel een andere taal, hun gewoonten en gebruiken komen grotendeels wel overeen. Hier sluiten ze zich dan eerder aan bij een Zuid-Europese cultuur van vertrouwen en controle, terwijl Nederlanders beter bij de Noordelijke/Scandinavische cultuur van efficiëntie passen. Als North Sea Port op onderhandeling moet in Parijs, dan zal de Vlaamse cultuur een beter gevoel geven bij de tegenpartij. Eveneens is het mondje Frans dat de Vlaming spreekt een plus voor North Sea Port. “Op het vlak van ondernemerschap lijkt de Vlaming toch meer op de Nederlander”, verduidelijkt Schalck, “het is nooit één op één”. 

De toekomst 
Schalck blikt tevreden terug op het integratieproces, maar met het zicht op de toekomst zou hij één aspect anders aanpakken: “Omdat we het hebben over integratie, klinkt het een beetje raar, maar ik zou de cultuurverschillen zelf meer cultiveren”. “Meer cultiveren betekent dat je ze op hun sterktes kunt gaan inzetten en er bewuster mee omgaan.” Zo geeft hij het voorbeeld dat de directheid van een Nederlander beter zou aanslaan in onderhandelingen met een Deen. Anderzijds is het die directheid die de bedaarde cultuur van een Italiaan zou kunnen afschrikken. Daar is dus de Vlaamse aanpak het geschiktst. Daarom benadrukt Schalck hoe belangrijk het is om niet van alles een eenheidsworst te maken, maar om op zoek te gaan naar de sterktes van die verschillende culturen en dat een optimale inzet de bedrijfsresultaten positief zal beïnvloeden. North Sea Port is door de fusie uitgegroeid van twee lokale bedrijven naar een internationaal bedrijf met een Europese uitstraling. Schalck hoopt dat er in de toekomst niet alleen meer Gentenaars en Zeeuwen werken in het havenbedrijf, maar dat het bedrijf nu voldoende aantrekkelijk is, zodat het nog andere culturen met hun bijbehorende sterktes zal aantrekken. “Dat zou een echte meerwaarde zijn en ons verrijken”, eindigt Schalck. Een visie die volledig in lijn ligt met het citaat van de Amerikaanse Auteur Stephen Covey: “Strength lies in differences, not in similarities.” 

Omroep Zeeland heeft in 2018 een reportage met video’s gemaakt over de integratiecommissie van North Sea Port.

Miguel Timmermans is master nautische wetenschappen (Hogere Zeevaartschool, 2018), master maritieme wetenschappen (Universiteit Antwerpen, 2019) en advanced master maritiem management (CMAT, Antwerpen, 2020). Momenteel beraadt hij zich over zijn carrière. 
Contact: miguel.timmermans@gmail.com  

Joost Hintjens is docent logistieke vakken aan de Artesis Plantijn Hogeschool in Antwerpen en onderzoeker aan de Universiteit Antwerpen. Hij is lid van de redactie van Neerlandia. 
Contact: joost.hintjens@uantwerpen.be 

Dit artikel werd gepubliceerd in Neerlandia 2021/1

Naar boven