Een online zomercursus, kan dat wel?

Een enorme sprong voorwaarts: hoe los je die belofte online in?

Auteurs: Ingrid Degraeve & Catherine Verguts

Wie van een vreemde taal zijn vak heeft gemaakt, weet hoe belangrijk een zomercursus is. Stel: je studeert Koreaans in Leiden of Bulgaars in Gent. Een zomercursus in het land van je studieobject vormt het hoogtepunt van je studieloopbaan en levert je in korte tijd een enorme sprong voorwaarts op. 

Voor studenten Nederlands buiten het Nederlandse taalgebied geldt dit des te meer. Als de tijd rijp is voor deelname aan de felbegeerde Taalunie Zomercursus Nederlands – taal, cultuur en beroep, is meer dan de helft van de deelnemers nog nooit in het Nederlandse taalgebied geweest. De Taalunie Zomercursus Nederlands is in 2020 toe aan de 65e editie. Het Nederlands-Vlaamse cursusteam had dit jaar de handen vol om een digitale versie uit de hoed te toveren voor 100 studenten uit 25 landen, minstens 7 tijdzones, een cursusteam van 12 docenten en coördinatoren, 16 experts, 21 partnerbedrijven en -organisaties, 1 MA-onderzoekster, 2 weken. 

Wereldwijd leren we door de omschakeling naar online onderwijs enorm veel bij. Ons vallen vooral de kansen, beperkingen en misverstanden op. Cathy Moore, wereldwijd erkend deskundige, zegt over online leren: “The most important principle for designing lively eLearning is to see eLearning design not as information design but as designing an experience.”

Het zomercursusteam heeft net om die belofte in te lossen, een programma opgesteld waarin interactie en uitwisseling centraal staan. Die interactie hebben we op verschillende manieren uitgelokt. Die aanpak werd ondersteund door de elektronische leeromgeving Moodle. Moodle is gebaseerd op het uitwerken van leerlijnen en biedt voldoende mogelijkheden voor het gebruik van elektronische tools. We geven enkele voorbeelden van onze aanpak.

Werken in wisselende groepjes

Enerzijds kunnen groepen studenten in zogenaamde break-out rooms met docenten en externe sprekers overleggen. Ze creëren samen kennis die ze later aan de grotere groep kunnen voorleggen, waar ze opnieuw ideeën kunnen uitwisselen. Ook introverte studenten kunnen zo makkelijk hun taalvaardigheid oefenen. Iedereen werkt steeds weer met andere studenten samen, waardoor een hecht groepsgevoel ontstaat.

Leerlijnen waarin leerdoelen elkaar versterken

Anderzijds zijn er themaopdrachten, die studenten zelfstandig voorbereiden en waar ze later in de lessen op terugkwamen. Zo ontstaan er leerlijnen en voelen studenten hoe zinvol het is om kennis te verwerven en ermee aan het werk te gaan.

We geven graag een inkijk in de leerlijn over de Vlaamse dichter Maud Vanhauwaert. De studenten maken eerst kennis met haar werk via tekst en korte videofragmenten. Daarna gaan de studenten in het forum met elkaar in gesprek.

In duo’s werken de studenten aan een schrijfopdracht. In Traject 1: media en politiek duiken ze in de rol van communicatieadviseur en schrijven ze een persbericht. De studenten van Traject 2: kunst en literatuur schrijven een recensie over Vanhauwaerts werk Witruimte. In Traject 3 maken studenten een vertaling van Vanhauwaerts werk. Tenslotte creëren de didactici van Traject 4 een oefening voor een les Nederlands als vreemde taal (NVT) die uitgaat van een gedicht.

De duo’s presenteren de resultaten van hun schrijfopdrachten en krijgen onmiddellijk feedback over inhoud en taal. Zo wordt er steeds geschakeld tussen zelfstandige opdrachten, groepswerken en lessen in de trajectgroep. De kers op de taart is de ontmoeting met Maud Vanhauwaert. Zij is erin geslaagd de groep te enthousiasmeren en hun liefde voor het Nederlands aan te wakkeren.

Een rode draad in de zomercursus

Een belangrijk onderdeel van de cursus werd een groepswerk rond een thema dat aansloot bij hun traject. Een aantal voorbeelden geven een beeld van de diversiteit onder de thema’s:  

  • Traject 1: media en politiek: een analyse van Twitterberichten van Vlaamse en Nederlandse politici met onderzoeker Edward de Voogd als expert
  • Traject 2: kunst en literatuur: hedendaagse kunst als reactie op Paul van Ostaijens Bezette Stad met Matthijs de Ridder, biograaf van Paul Van Ostaijen en curator van het project Besmette Stad
  • Traject 3: zakelijk en literair vertalen: de vertaling van A Map of Days van Ransom Riggs naar het Nederlands en andere talen met Tine Poesen, vertaalster van de boeken van Ransom Riggs
  • Traject 4: taalkunde en didactiek: een analyse van de lespakketten van het literatuurmuseum voor de NVT-context met Anouk van Dijk van het Literatuurmuseum in Den Haag

De studenten kozen één verwerkingsvorm: een blogbericht, podcast, poster of presentatie. De docenten begeleidden het hele leerproces nauwgezet. De resultaten verzamelden we op taaluniezomercursusnederlands.wordpress.org.

De reacties van studenten

Het zomercursusteam had nooit durven dromen dat studenten zo laaiend enthousiast zouden zijn. Deze reflectie van een student bewijst dat deze online ervaring geen flauw afkooksel is van het vertrouwde origineel:

We hebben veel van elkaar geleerd en zoveel geleerd van elk van onze landen, en hebben ook gewoon veel gezien! We hebben ons niet laten vallen door de afstand! Deze cursus herinnerde me er plotseling aan waarom ik doe wat ik doe. Het verbrandde gewoon mijn liefde, mijn vlammen voor literatuur en cultuur hier in mijn hart, nog beter en sterker! Dit is het hoogtepunt van mijn studieloopbaan! 
- Natasha Labuschagne -

Uitdagingen

Hoewel het docententeam en de deelnemers met een fijn gevoel terugkijken, blijven er een aantal uitdagingen voor een online zomercursus. Hoeveel je ook werkt aan informele uitwisseling tussen studenten en hoe hard je ook werkt aan online interactie, af en toe verzuchtten docenten en studenten toch dat ze authentieke communicatie misten. Informele gesprekken voor en na de les zijn ontzettend waardevol en moeilijk te vervangen.

Aanwezigheid in het taalgebied biedt ook veel minder zichtbare leerkansen. Ze is een toegevoegde waarde als je een vreemde taal probeert te doorgronden. Hoe koop je een treinkaartje? Wat krijg je op je bord? Hoe bestel je een biertje? Hoe zien onderwijsinstellingen en bedrijven er vanbinnen uit en wat zegt dat over de onderwijs- en bedrijfscultuur in Nederland en Vlaanderen?

Enkele voordelen van de online formule zijn inspiratiebronnen voor de toekomst:

  • De leerlijnen in het programma waren beter zichtbaar, omdat uitstapjes soms ook zorgen voor ruis in het programma.
  • Er was meer ruimte voor feedback. Docenten konden de studenten in de groepswerken van erg nabij begeleiden.

Ambassadeurs van het Nederlands

In de volksmond heten de meer dan 13.500 studenten en ruim 400.000 scholieren Nederlands buiten Nederland, Vlaanderen en Suriname ambassadeurs van het Nederlands en het Nederlandse taalgebied. Uit onze evaluaties blijkt dat studenten deze online zomercursus zeker aanraden aan hun studiegenoten. Om aan te sluiten bij de trend van het moment: tijdens de online cursus hebben ze de microbe van het ambassadeurschap voor de Nederlandse taal en het hele taalgebied pas echt te pakken gekregen. Missie geslaagd.

Meer weten?

Universiteit Gent
Zomercursus Nederlands
Taalunie

Ingrid Degraeve is beleidsadviseur NVT en Internationale culturele samenwerking bij de Taalunie en projectleider Taalunie Zomercursussen.
Contact: idegraeve@taalunie.org

Catherine Verguts bouwde een stevige basis als docent in een zeer brede waaier aan cursussen, van NT2 tot academisch Engels. Ze was inhoudelijk verantwoordelijk voor de online zomercursus.
Contact: catherine.verguts@ugent.be

Dit artikel werd gepubliceerd in Neerlandia 2020/3.

Naar boven