Lou Tellegen, Hollywoodacteur en vrouwenverslinder

Tussen waan en werkelijkheid

In 1931, drie jaar voor zijn dood, verschijnt in de Verenigde Staten een autobiografie van een beroemd Hollywoodacteur: Women Have Been Kind: The Memoirs of Lou Tellegen. De lezer maakt kennis met een gokker en womanizer, die overal ter wereld de wildste avonturen beleeft. Hij heeft relaties gehad met wereldberoemde vrouwen uit zijn tijd. Vandaar zijn bijnaam The Great Lover. Veel details geeft Tellegen niet over zijn acteerprestaties en de tientallen films waarin hij heeft gespeeld. Wat is er eigenlijk bekend over deze Brabander?

Lou Tellegen en Sarah Bernhardt in de film 'Les Amours de la reine Élisabeth' (1912) | Britannica

Een leven dat te bizar is om waar te zijn

Veel wat we weten over Lou Tellegen, komt van Tellegen zelf. Zo schrijft hij over zijn Spaans-Griekse ouders en zijn opstandige jeugd. Op zijn vijftiende loopt hij met de negentienjarige vriendin van zijn vader weg van huis. Hij zwerft rond in Zuid-Amerika en Europa, verdient de kost als circusartiest en in Rusland verkoopt hij verboden literatuur, waardoor hij in de gevangenis belandt. We lezen hoe Isadora Duncan in het maanlicht voor hem danst en hoe hij Mata Hari van de dood redt. Iedere auteur na Tellegen neemt alles uit de memoires klakkeloos over, maar veel van Tellegens openbaringen blijkt simpelweg verzonnen.

In de biografie The Rise and Fall of Lou-Tellegen beschrijft de Texaanse schrijver David W. Menefee in 2011 voor de eerste keer uitvoerig het leven van de acteur. Menefee heeft dan dertien boeken over de beginjaren van de (stomme) film op zijn naam staan. In Tellegens biografie staan een uitgebreide bibliografie, filmografie en tientallen foto’s, maar er wordt geen enkele Nederlandse of Franse primaire bron gegeven. Menefee neemt alles van Tellegen simpelweg voor waar aan. Alleen over Tellegens films en de recensies in diverse kranten die erover zijn verschenen, kunnen we de biograaf vertrouwen. Schrijfster Susan Smit (Noordwijk, 1974) schrijft in 2016 een historische roman over Tellegen en baseert die ten onrechte ook op zijn memoires. Helaas.

De waarheid achterhaald

In 2018 verschijnt bij Erfdeel Brabant een artikel van Robin Hoeks, dat de waarheid onthult. Hoeks doet uitgebreid bronnenonderzoek naar met name de Nederlandse en Franse antecedenten van Lou, toen hij nog Louis van Dommelen heette. In dit artikel bewijst Hoeks dat Tellegen een grote fantast is. Dat wil niet zeggen dat Tellegen alles in zijn autobiografie verzonnen heeft. Hij heeft wel degelijk een uitzonderlijke internationale carrière gehad als acteur, zowel op het toneel als op het witte doek.

Isidor Louis Bernard Edmon van Dommelen wordt op 26 november 1883 in Sint-Oedenrode geboren als buitenechtelijke zoon van Anna Maria van Dommelen (1847-1917) uit Utrecht en Louis Tellegen (1836-1902) uit Grave. Hij wordt door zijn vader bij de burgerlijke stand aangegeven en brengt zijn jeugd door als Louis van Dommelen. Pa is gepensioneerd tweede luitenant der infanterie van het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger en komt uit een gegoede familie van dokters, maar erkent zoon Louis niet, omdat hij met een andere vrouw getrouwd is. Zijn moeder is eerder getrouwd en ze zal in 1901 voor de derde keer trouwen.

Lou Tellegen, 1923 | Wikimedia Commons | University of Washington: Special Collections

Over zijn jeugd is nagenoeg niets bekend, maar op 11 november 1899 komt de bijna zestienjarige Lou van Dommelen voor in het Noord-Hollands Archief wanneer hij wordt veroordeeld tot twee maanden cel voor woninginbraak. Blijkbaar ambieert Lou een loopbaan als acteur, want de negentienjarige Tellegen woont in Rotterdam en staat in het bevolkingsregister ingeschreven als acteur. In 1904 wordt Lou afgeraden om zijn toneelstudie af te ronden, waarna hij dan maar vrijwillig weggaat van de opleiding. Hij zoekt zijn heil in Parijs en staat ingeschreven aan de prestigieuze Conservatoire national de musique et de déclamation.

In Parijs ontmoet hij de adellijke kunstenares Jeanne barones de Brouckère (Brussel, 1878 - Hampstead, 1945), met wie hij in 1905 trouwt. Ze krijgen een dochter, Diane (1905-1981), maar twee jaar later scheidt het stel al en de rest van zijn hele leven zal Lou zijn dochter nooit meer opzoeken. In Parijs studeert hij in 1908 af aan de Conservatoire. In juni 1909 wordt hij veroordeeld tot achttien maanden gevangenisstraf voor de roof van juwelen van een vriendin van zijn Amerikaanse geliefde. Hij zou in deze tijd al enkele rollen hebben gespeeld, maar veel blijft onduidelijk.

Op het toneel als tegenspeler van Sarah Bernhardt

Rond de eeuwwisseling is Sarah Bernhardt (1844-1923) ongetwijfeld de grootste actrice van Frankrijk en ver daarbuiten. Ze is de dochter van een Franse vader en een Nederlands-Joodse moeder, Judith van Hard, die naar Parijs ging en daar werkte als courtisane. Tellegen leert Bernhardt mogelijk kennen via hun gemeenschappelijke Brusselse vriend Eugène Van Hanswijk, met wie Tellegen in Rotterdam op het toneel stond. Lou speelt voor het eerst in 1908 met Bernhardt in de Franse artfilm La Tosca, die zo’n twaalf minuten duurt. In 1911 toert Tellegen samen met Bernhardt door de Verenigde Staten met het stuk Jean Marie, dat ook door haar wordt geregisseerd en geproduceerd. Ze biedt Tellegen een vaste plaats aan in haar gezelschap en dat wordt zijn grote doorbraak. Meestal speelt Tellegen de geliefde van de 39 jaar oudere Bernhardt, wat in het echte leven nimmer zal gebeuren. Het Amerikaanse publiek wil dolgraag de Franse levende legende zien, zelfs als dat in het Frans moet, want beiden zijn het Engels niet machtig. Niet dat Tellegen accentloos Frans spreekt, maar in de Verenigde Staten is dat geen probleem.

In hetzelfde jaar speelt Tellegen samen met Bernhardt in diverse stomme films, waaronder het succesvolle La Dame aux Camélias (1911). In Parijs is hij af en toe nog de tegenspeler van Bernhardt. Lou moet het vooral hebben van zijn fysiek: hij is knap en heeft een atletisch figuur en speelt vooral in romantische drama’s, wat hem veel vrouwelijke fans oplevert. Na Parijs volgt er een zeer succesvolle Amerikaanse tournee, hoewel Bernhardt steeds meer moeite heeft om te lopen, doordat haar been door gangreen aangetast is. Begin 1915 moet haar been zelfs geamputeerd worden. De stomme film Les Amours de la reine Élisabeth (1912) met Bernhardt en Tellegen in de hoofdrol is een groot succes en gaat in datzelfde jaar in première in New York. Tellegen wordt hierdoor een internationale beroemdheid. De film duurt bijna veertig minuten en is twee keer zo lang als in die tijd gebruikelijk is. De film heeft ook grote invloed op de toekomst van de film. Voor de komst van Queen Elisabeth werd er enigszins neergekeken op film als medium, maar daarna niet meer; de film wordt volwassen.

Lou moet werken aan zijn Engels

Lou spreekt geen Engels en daarom gaat hij in 1913 drie maanden naar Engeland om Engels te leren en eind 1913 staat hij in Londen in The Picture of Dorian Gray van Oscar Wilde. De recensies zijn soms lovend, maar ook vaak minder fraai. In 1915 ontmoet Tellegen in Londen de beroemde societyfotograaf baron De Meyer, die hem portretteert en met hem meegaat naar New York, waar Tellegen op Broadway gaat spelen. Hier wordt Lou opgemerkt door Samuel Goldwyn, filmproducent van Lasky Company (later Paramount Pictures). Goldwyn vraagt Lou naar Hollywood te komen om de hoofdrol te spelen in The Explorer, zijn eerste Amerikaanse film.

Lou Tellegen en zijn vrouw Geraldine Farrar in 1916 | Library of Congress

In januari 1916 dient Tellegen een aanvraag in om zijn naam officieel te veranderen in Lou-Tellegen, inclusief koppelteken, zoals zijn artiestennaam nu luidt. In het filmmekka ontmoet hij de beroemde Amerikaanse actrice en operadiva Geraldine Farrar (1882-1967), die ook voor Goldwyn werkt en met wie hij in 1916 trouwt. Farrar is een onafhankelijke feministe en heeft een grote schare fans. Het stel verdient veel geld en leidt een zeer comfortabel leven in hun town house in de Upper West Side van New York. Drie jaar later spelen Tellegen en zijn vrouw voor de eerste keer samen in een film. In totaal staat het beroemde echtpaar drie keer tegenover elkaar in een film en zelfs met Tellegen als regisseur, zoals in The Long Trail (1917) en The Thing We Love (1918).

Het einde van zijn huwelijk en een nieuwe liefde

De Eerste Wereldoorlog breekt uit met een economische depressie als gevolg en er dreigt een einde te komen aan het luxeleventje van het stel. Er komt minder publiek naar de films dan ze hopen, wat spanningen geeft in hun relatie. Maar het zou vooral zijn grote liefde Geraldine Farrar zijn die haar huwelijk wil beëindigen, omdat Lou steeds vreemdgaat. Het huwelijk blijft kinderloos en in 1921 scheiden ze. De scheiding wordt in de rechtbank uitgevochten en wordt breed in de pers uitgemeten. Als Sarah Bernhardt in 1923 overlijdt, gaat Lou gaat naar Parijs om de begrafenis bij te wonen. Hij draagt samen met enkele andere intimi de kist naar haar laatste rustplaats op de Cimetière du Père-Lachaise.

Na zijn scheiding vertrekt Lou naar Hollywood, waar hij in 1923 Isabel Craven Dilworth leert kennen. Isabel is een telg uit een gefortuneerde familie uit de glasindustrie en treedt onder de artiestennaam Nina Romano op als actrice en revuedanseres. Lou gaat met haar samenwonen, Isabel raakt zwanger en een dag na de officiële scheiding van Geraldine Farrar trouwen ze in het geheim. Een paar maanden later wordt hun zoon Rexford geboren en Lou laat in de Hollywood Hills een grote villa bouwen in Spaanse stijl, die hij Villa Romano doopt.

Lou krijgt nog wel een paar rollen aangeboden, maar hij kan in Hollywood niet langer de romantische held spelen. Daarvoor is hij te oud geworden. Hij speelt nu de schurk, wat zijn vrouwelijke fans minder kunnen waarderen. In de jaren die volgen, is Tellegen het productiefst. Hij maakt alleen al in 1925 negen stomme films en financieel gaat het hem voor de wind. Het harde werken heeft echter invloed op zijn huwelijk en na vier jaar gaan Lou en Isabel weer uit elkaar. In 1931 trouwt ze met de Deense graaf Sophus Danneskiold-Samsøe, die Lous twee kinderen aanneemt.

De eerste sprekende films worden zijn Waterloo

In 1927 wordt het voor het eerst mogelijk om beeld en geluid synchroon te laten afspelen en komen de eerste sprekende films. Tellegen probeert het nog even als regisseur in No Other Woman (1928), maar de film is zo slecht dat de producenten de film eerst niet durven uit te brengen. Voor veel acteurs betekent de sprekende film ook het einde van hun carrière, omdat hun acteerstijl te ouderwets is en ze aan de oude lichaamstaal blijven vasthouden. Ook Tellegen wordt nauwelijks meer gevraagd, want hij heeft een te zwaar Nederlands-Frans accent. Hij staat nu aan de rand van een faillissement en daarom besluit hij naar New York terug te keren om op het toneel te gaan spelen, waar zijn leeftijd en accent van minder belangrijk zijn.

Eind jaren twintig ontmoet Tellegen Julia Horne, die als revuedanseres en actrice Eve Casanova optreedt, en het stel wordt verliefd. Op eerste kerstdag 1929 slaat het noodlot toe: Lou valt in een hotel in Atlantic City met een brandende sigaret in zijn hand in slaap, wat een brand veroorzaakt, waar hij littekens in zijn gezicht aan overhoudt. Eigenlijk moet hij blij zijn dat hij überhaupt nog in leven is. Julia verzorgt Lou en staat hem bij zo veel ze kan. In 1930 treedt hij met haar in het huwelijk en het stel gaat in New Jersey wonen. Hoewel hij probeert zijn brandwonden met plastische chirurgie te laten corrigeren, zal hij nooit meer de knappe casanova kunnen spelen. Een jaar later verschijnen dan zijn memoires, die vol staan met onwaarschijnlijke verhalen en halve waarheden. Hij hoopt tevergeefs met zijn boek uit de financiële problemen te komen. Sommige recensenten vermoeden terecht dat het boek een mengeling van feiten en fantasie is.

De zelfgekozen dood van de held van de stomme film

Er wordt kanker vastgesteld, maar na een succesvolle operatie staat hij dat jaar nog één keer op Broadway. Hij accepteert een kleine rol in de film Caravane in de hoop dat dat het begin zal zijn van een comeback op het witte doek. Helaas komt de kanker terug en bovendien heeft hij nog nauwelijks inkomen, is hij dakloos en zit hij helemaal aan de grond. Daarom vertrekt hij naar Hollywood in de hoop weer als acteur aan het werk te gaan. Julia blijft alleen in New Jersey achter. Op 2 november 1934 speelt Tellegen zijn laatste theatrale rol: de acteur doft zich nog één keer op, trekt zijn zijden kamerjas aan, waarna hij zichzelf in de badkamer van zijn gastvrouw met een gouden schaar in het hart steekt. Tellegen is net geen 52 jaar oud geworden. Zijn dood wordt wereldnieuws. Tellegen laat geen erfenis na, de crematie wordt betaald door vrienden en zijn as wordt in de Stille Oceaan uitgestrooid. Zijn ex-vrouw Geraldine Farrar geeft hem in interviews zelfs nog een trap na. Caravane wordt uitgebracht na Tellegens dood en de bezoeker kan de acteur nog één keer zien op het witte doek. In totaal speelde Tellegen in 39 films en in tientallen toneelstukken. Hij werd door miljoenen geliefd.

Bonny Wassing studeerde Nederlandse taal- en letterkunde, doceerde Nederlands aan Yale University en gaf Nederlands aan het INTT-UvA.
Dit artikel is een postume publicatie.

Dit was een artikel uit Neerlandia nummer 3 van 2021.