Het grote ongemak

Ik geniet met volle teugen van mijn nieuwe Zuid-Afrikaanse leven. Net als die duizenden landgenoten die hier met hun laptopjes komen overwinteren als afstandwerkers profiteer ik van het weer, aardige mensen en ingewikkelde koffies. 

Op het plannen van mijn eerste Botoxbehandeling en het op tijd afkrijgen van mijn stukje voor Neerlandia na, niks aan de hand zou je zeggen. Maar helaas. Mijn gemoedsrust wordt hier regelmatig verstoord door wat ik maar het Grote Ongemak noem.  

Ongemak zit in dit land in werkelijk alle hoeken en gaten. Ik heb er al over geschreven en ik zal er nog over schrijven. Zo surfte ik op zoek naar een goed onderwerp voor dit cursiefje verveeld over het wereldwijde web tot ik ineens een filmpje open klikte waardoor ik meteen gefascineerd wakker was.  

“Als ons vecht nie zal ons verdwijn”, zingt Bok van Blerk krachtig met lage bronstige stem. “As jy skiet, skiet my deur my Afrikaner hart.” Blerks ogen zetten zijn woorden vol focus kracht bij. Bok lijkt zo dwars door mijn computerscherm de kamer in te lopen. En hij is niet alleen. Door het beeld marcheren bewapende in kaki gehulde soldaten richting het podium, waar in een hoek een vrouw haar kinderen voorleest uit de Bijbel.  

De zaal, maatje Sportpaleis of Ahoy, zingt luidkeels mee. Het theatraal aangezette lied gaat over de slag bij Magersfontein in 1899, waar Afrikaner boeren de Britten versloegen. Een historisch keerpunt voor de Afrikaners in dit land. De overtuiging spat van het beeldscherm, maar toch: waar zit ik precies naar te kijken?   

Op het podium en in de zaal alleen maar witte mensen. Is dit een lied over de geschiedenis van Zuid-Afrika? Is er in dit land ooit een moment geweest met alleen maar witte mensen? Ik klik het filmpje weg en zoek wat op over de zanger: inderdaad, er is de nodige controverse over zijn werk, maar een racist vindt Bok zichzelf zeker niet.  

Een nieuwssite. Trump roeptoetert dat bepaalde bevolkingsgroepen – lees witten – in Zuid-Afrika zonder compensatie onteigend worden. Er zou zelfs een genocide aan de gang zijn. Trump dreigt met sancties tegen Zuid-Afrika en biedt de bevolkingsgroep ‘in nood’ asiel aan.   

Zuid-Afrika zit tegenwoordig in de frontlinie van de Amerikaanse buitenlandbelangstelling. Een direct gevolg van Elon Musk, de Zuid-Afrikaan die miljardair werd in de big tech en de elektrischeauto-industrie. Musk is in het kielzog van Trump ook het centrum van de wereldmacht binnengedenderd.  

Musk is een verwende kleuter, die meent dat je met geld alles kan krijgen en altijd gelijk hebt. Niet dat er dan ineens werkelijk een genocide plaatsvindt in Zuid-Afrika. De kans om in dit land vermoord te worden, is nog altijd vele malen groter als je een kleurtje hebt. Onteigening zonder compensatie is slechts mogelijk in een enkel zeer specifiek geval. Eenvoudig is dat nooit, want daarvoor beschermt de grondwet je hier te goed, welke kleur je ook hebt.  

Toch worden de woorden van Trump en Musk door een deel van de witte bevolking met gejuich ontvangen. En daarin zit ook het gevaar: twee witte mannen die sluimerend de normalisatie van de witte suprematie mogelijk maken. Nu, dertig jaar na het einde van de apartheid. Waar zit ik naar te kijken? 

Dit was een column uit Neerlandia nummer 1 van 2025. 

Meer lezen?

Nog geen abonnee en wil je het tijdschrift eens op de deurmat ontvangen?

Bestel een proefabonnement