Neerlandia

Inhoud nummer 1 2018 | jaargang 122

 

 

Gramarie is deerste sake
Want si leert ons scone sprake
Te rechte voeghen die woorde
Elc na sinen scoonsten accoorde
Te rechte scriven ende spellen
Ende dat pointelijc voort vertellen
Boendale

Woord vooraf

Nederlands-Vlaamse mediawijsheid
door hoofdredacteur Peter Debrabandere

Dat het Nederlandse en Vlaamse medialandschap de jongste decennia  allerlei veranderingen ondergaan heeft, hoef ik u niet te vertellen. Meer dan tachtig procent van de Nederlandse kranten is in handen van Vlaamse uitgevers gekomen. Een Vlaming is hoofdredacteur van NRC Handelsblad. De VRT doet dagelijks een beroep op Nederlandse correspondenten om verslag uit te brengen over gebeurtenissen in tal van buitenlanden. Dat soort van ontwikkelingen hadden we twintig jaar geleden niet voor mogelijk gehouden. Ze zijn het bewijs dat Nederland en Vlaanderen tot op zekere hoogte tot één mediasysteem behoren en dat er mogelijkheden zijn om wellicht nog op andere manieren tot vormen van samenwerking te komen.

Uit de culturele diversiteit van het Nederlands-Vlaamse medialandschap kan voordeel gehaald worden


Van missend manuscript tot vervalste inscriptie

Een kleine geschiedenis van de Bataafse mythe
Auteur: Sandra Langereis 

Lange tijd kregen Nederlanders op school ingeprent dat rond het jaar nul de Bataven vanuit Germanië op boomstammen de Rijn afzakten, om zich te vestigen in het voordien onbewoonde rivierenlandschap – van hunebedbouwers had men destijds nog nooit gehoord, laat staan van neanderthalers – dat nu Nederland heet. Daar schreven de Bataven wereldgeschiedenis, toen ze de strijd aanbonden met het machtige Romeinse rijk. Die opzienbarende historie is niet door de Bataafse krijgers zelf opgetekend, want de Germanen hebben geen literatuur nagelaten. We kennen de roemruchte Batavenopstand dankzij de vijand, in de persoon van de Romeinse geschiedschrijver Tacitus.

En geen Germaanse stam was zo gebrand op vrijheid en zelfbestuur als de Bataven, schreef Tacitus


De emancipatie van het dier

Recente ontwikkelingen in België en Nederland
Auteur: Charline De Coster

Dieren zijn al een tijdje een hot topic in de pers, op sociale media en in de politiek. Denk maar aan de publieke verontwaardiging na de schokkende beelden uit de slachthuizen van Tielt en Izegem (West-Vlaanderen), het verbod op onverdoofd slachten in Vlaanderen en Wallonië, de verkiezingswinst van de Partij voor de Dieren in Nederland en de in België recent opgerichte partij DierAnimal. Het dier beroert de publieke opinie en verovert aldus een steeds belangrijkere plaats in de maatschappij … en in het recht.

De nabijheid en de vermenselijking van huisdieren spelen hierin zeker een rol


Hoe rappers dichten zullen

Een veertiende-eeuwse literatuuropvatting en een eenentwintigste-eeuwse rappoëtica met elkaar vergeleken
Auteurs: Wouter Haverals en William Roelant

Optreden van Samoerai (midden) met Grafgravers

Wie zijn dichterlijke ambities serieus neemt, moet de woorden te rechte en elc na sinen scoonsten accoorde rangschikken. Dat lezen we in Der leken spiegel, een 14e-eeuws werk van Jan van Boendale. Als een van de enige Middelnederlandse dichters biedt hij een reflectie op de eisen waaraan een goed gedicht – naar zijn mening – moet voldoen. Maar niet alleen het dichtwerk, ook de dichter zélf moet volgens Boendale over het juiste keurmerk beschikken, wil die zijn ganzenveer op het perkament zetten. Want dichten is niet voor iedereen weggelegd: dichten en is gheen spel. Zeven eeuwen later, in 2015, brengt de West-Vlaamse rapper Samoerai een plaat uit onder de titel Versificoatie. Net als Boendale is hij een buitenbeentje. Geen nummers over blingho’s of semiautomatische blaffers, wel een duidelijke opvatting over goede rap en de eisen die hiphoppers aan hun werk en zichzelf moeten stellen. In de tijd staan Boendale en Samoerai mijlenver uit elkaar, maar wat met hun opvattingen? Vinden we in Samoerais rappoëtica een echo terug van Boendales literatuuropvatting en ligt een zielsverwantschap op de loer? Tijd voor een poëticale battle.

Uiteraard hoeft een goede rapper niet geschoold te zijn in de grammatica in het Latijn, maar Samoerai maakt wel duidelijk wat hij van een rapper verwacht: een aan het virtuoze grenzende, creatieve omgang met de taal


Nederlands-Vlaamse samenwerking: “geen hobby maar een noodzaak”

Wim van Gelder nieuwe voorzitter ANV
Auteur: Marianne van Scherpenzeel

In 2011 (nr. 2) had Neerlandia een gesprek met Wim van Gelder, toen o.a. grensmakelaar en voorzitter van de Havenraad van Nederland. Grensoverschrijdende samenwerking – hij sprak liever van grenzen-loze samenwerking – was voor hem een evidentie. En hij koos vooral voor het nabije buitenland: Vlaanderen, waar hij als commissaris van de Koningin in Zeeland (1992-2007) geregeld kwam. Hij noemde Nederlands-Vlaamse samenwerking “geen hobby, maar een noodzaak”. In 2011 was hij kritisch over de attitude van Nederland ten aanzien van de Nederlands-Vlaamse samenwerking, omdat eruit bleek dat Nederlanders onvoldoende de meerwaarde van die samenwerking begrepen en vooral in termen van concurrentie dachten. In 2012 is Wim van Gelder bestuurslid van het ANV geworden; in 2014 werd hij vicevoorzitter, en sinds 24 juni 2017 is hij voorzitter. Een mooie aanleiding om hem opnieuw te interviewen.

Lees het interview


Hoe is het ondertussen met … Luc Famaey?

Auteur: Marianne van Scherpenzeel

Op 9 oktober 2011 waren Nederlanders en Vlamingen verenigd in Vlaams cultuurhuis de Brakke Grond om samen van een muzikale middag te genieten, met het accent op Vlaamse muziek. Een middag die zijn aanleiding vond in de toekenning van de Visser-Neerlandiaprijs 2010 aan Luc Famaey voor persoonlijke verdiensten. In de laudatio werd ingegaan op de gedreven manier waarop Luc Famaey muziek van Vlaamse componisten wereldwijd promoot via het platenlabel Phaedra, vooral via de indrukwekkende reeks In Flanders’ Fields.

Maar vooral bleek de vermelding dat hij de Visser-Neerlandiaprijs gekregen had, van grote waarde


Broedplaats van het jansenisme

Vierhonderd jaar Hollands College in Leuven
Auteur: Bart Pattyn

In 2016 bestond het Hollands College in universiteitsstad Leuven vierhonderd jaar. Er werd een tentoonstelling georganiseerd die de bezoeker de gelegenheid bood stil te staan bij allerlei figuren, denkbeelden en stijlen die op een unieke manier de religieuze en politieke geschiedenis van onze Lage Landen hebben belichaamd. De prachtig bewaarde gevels, trappenhuizen en de interieurs van het gebouw hebben inderdaad veel te vertellen over de genese van onze eigen identiteit. Aanvankelijk bood het Hollands College, zoals de naam doet vermoeden, een onderkomen aan Hollandse studenten. Na de Franse Revolutie kwam dit erfgoed in handen van een zustercongregatie die er een gerenommeerde meisjesschool in uitbouwde. Sinds 2009 maakt het college opnieuw deel uit van de Leuvense universiteit. Vandaag fungeert het als een ontmoetingsplaats voor lokaal en internationaal, interdisciplinair wetenschappelijk overleg.

Het Zuiden telde aan het begin van de opstand aanvankelijk meer protestanten dan het Noorden


Samen aan tafel blijven

Nederlands-Vlaamse samenwerking na de Brexit
Auteur: Stijn Decock

Met het vertrek van de Britten lijkt Nederland het wat lastig te hebben met zijn rol in de Europese Unie. De Britten waren voor Nederland bondgenoten in heel wat Europese dossiers. De Britten hielden de Europese focus op vrijhandel en waren afkering van verdere politieke integratie, een standpunt dat ook in Nederland leeft. De herrijzenis van de Duits-Franse as ligt voor Nederland alsnog moeilijk. Het streven naar een diepere integratie, zoals voorgesteld door de Franse president Macron, schrikt Nederland af. Dit in tegenstelling met Vlaanderen, dat van oudsher positiever staat tegenover de EU.

Eén plus één zou meer dan twee moeten zijn in Nederlands-Vlaamse samenwerking, zoals de havenfusie bewijst


Media en democratie: een tweespan?

Auteur: Luc Van den Brande

Wie dacht dat ik vandaag een toespraak zou houden over president Trump of zijn ondertussen geaccrediteerde ambassadeur in Nederland, moet ik ontgoochelen. Wat mij bezighoudt, is het belang van betrouwbare media in een democratie en het belang van een goed werkende democratie voor betrouwbare media. Wat is de plaats en wat zijn de veranderingen in de media en het mediagebruik, wat is het belang van mediageletterdheid? Wat is het belang van een solide rechtsstaat, van het respect voor vrije meningsuiting en het recht op informatie voor de democratie? Is het ene voorwaarde voor het andere en omgekeerd? Is er een verband tussen beide?

Lees het artikel


Ruimte voor woorden

Visser-Neerlandiaprijs voor Plint
Auteur: Joke van Leeuwen

Volgend jaar bestaat Plint veertig jaar. Het begon destijds met een paar enthousiaste leraren die posters verkochten om geld op te halen voor een theaterstuk dat ze wilden brengen. Van dat theater kwam niets in huis, maar de posters bleken een succes.

En ergens laat een man na een stormachtige winterdag zijn ogen nog even over zijn kussen gaan, met dat gedicht Zomerochtend


Gij zijt allemaal welgekomen

Basiel de Craene en zijn Vlaamse Poëziedagen
Auteur: Dirk de Geest

De literatuurgeschiedenis is fundamenteel onrechtvaardig. Wie en wat overblijft, hangt niet alleen af van de zogenaamde literaire kwaliteit, maar vaak ook van een toevallige samenloop van omstandigheden en zelfs van een extravagantie die als origineel of vernieuwend wordt voorgesteld. Zeker voor de moderne literatuur overheerst een logica van breuklijnen en conflicten, waardoor de aandacht vrijwel uitsluitend gaat naar revolutionaire vernieuwers: van Gezelle over Van de Woestijne en Van Ostaijen tot Claus en recent de postmoderne beeldenstormers. Toch vormen dergelijke groten slechts het topje van de ijsberg. Sterker nog, door hun unieke talent zijn ze nauwelijks representatief voor wat literair is gepresteerd in de loop der tijden.

Zelfs uit Nederland zakken poëzieliefhebbers af om het pittoreske gebeuren mee te maken


Column | Het mirakel van Duinkerke

Auteur: Wido Bourel

Tijdens het carnaval in Duinkerke worden oude Vlaamse woorden in stand gehouden in liedjes en namen van de carnavalsgroepen © Pichasso | CC BY-SA 3.0

In de laatste maanden kwam de Frans-Vlaamse havenstad Duinkerke in de actualiteit met de oorlogsfilm Dunkirk. Over het mirakel van Duinkerke, namelijk het plotse afremmen van de Duitse aanval terwijl Britse troepen inschepen, leren wij niets nieuws. Een film aan te bevelen voor liefhebbers van oorlogsspektakel met een Hollywoodsausje. Er wordt amper gesproken over de inwoners van de stad in dit inferno. Daarom gaat deze column over de Duinkerkenaars van vroeger en nu.

Te Duinkerke gaat het al verkeerd,
de meisjes zijn in ’t Frans geleerd


Onverwoestbaar Brabants

Over het elektronische Woordenboek van de Brabantse Dialecten
Auteur: Nicoline van der Sijs

Tussen 1967 en 2005 zijn 31 afleveringen en 2 inleidingen verschenen van het Woordenboek van de Brabantse dialecten. Op 14 december 2017 is de inhoud van deze delen voor iedereen doorzoekbaar op e-wbd.nl geplaatst. Wat staat er zoal in dit woordenboek?


Afreizen naar terreurgebied

Hoe afreizen er een betekenisnuance bij kreeg
Auteur: Alex Wethlij

Een werkwoord dat de laatste tijd regelmatig in een speciale context gebruikt wordt, is afreizen in de zin van “de plaats waar men zich bevindt, verlaten om elders heen te reizen” (WNT). Het is dat elders dat dan de expliciete betekenis heeft gekregen van ‘Syrië’, IS-gebied, in elk geval een terreurgebied.


Van lijkfeest tot rouwmaal

Auteur: Frans Debrabandere

Een rouwmaal of rouwmaaltijd is een heel oud gebruik. De Romeinen zouden op de begraafplaats kleine kuikentjes, culinae, geplaatst hebben, waar door de aflijvige geliefde gerechten genuttigd konden worden. Het gebruik zou op de primitieve opvatting steunen dat spijzen als grafgift meegegeven werden, als lijftocht. Op de graven werden gemeenschappelijke maaltijden gehouwen; er werd gedronken en geschranst en zelfs gedanst, in de overtuiging dat zo’n dodenfeest de afgestorvene ten goede kwam.

Een uitvaart ontaardde vaak tot een zuipvaart. Zo begrijpen we ook het woord rouwgeschrans


Een prostituee te Versailles

Bespiegelingen over de limerick
Auteur: Marinus A. van den Broek

Een prostituee te Versailles
Die schreef het tarief op haar taille.
En op haar billen

– Het is om te gillen –
Schreef zij ’t voor de blinden in braille.

Vanaf het moment dat de mens de kunst van het schrijven meester was, zijn er lieden geweest die hun ideeën en emoties in dichtvorm hebben geuit. De dichtkunst is echter niet uitsluitend voorbehouden aan de professionele poëten. Ook de meest prozaïsche geest zal bij bepaalde gelegenheden naar de pen grijpen teneinde enige dichtregels te produceren. Te denken valt hierbij aan het zo typisch Nederlandse sinterklaasgedicht in de trant van: Sinterklaas die zat te denken / Wat hij Pieternel zou schenken …of: Sint-Nicolaas sprak tegen Piet ? “Wat ik Arie moet geven, ik weet het niet.” Aan enkele regels in het poëziealbum van een nichtje of buurmeisje. Of aan lofzangen ter gelegenheid van een bruiloft of enig ander feestelijk gebeuren. Plezierdichten noemt men deze vorm van creatieve vrijetijdsbesteding en we vinden de beoefenaars van deze kunst onder alle rangen en standen. Tot de dichterlijke genres die ook buiten de kring van poëzieliefhebbers over het algemeen veel waardering ondervinden, behoort zonder twijfel de limerick.

Een mollige call-girl te Hijken,
Bereid met haar volheid te prijken,
Laat haar klanten gewoon
Via beeldtelefoon
Een tijdlang haar call-trui bekijken


ANV

Gedeelde cultuur, gedeelde democratie
Auteur: Frank Judo

Vergadering van de Interparlementaire Commissie van de Nederlandse Taalunie in de Eerste Kamer, Den Haag, 12 september 2016

De herinnering ligt inmiddels weer wat verder weg, maar het blijft een moment van verbazing. Goed anderhalf jaar geleden werd in het Vlaams Parlement een debat gevoerd over de bestuurscultuur van de Taalunie en over de toegevoegde waarde die de instelling biedt. Over dat laatste bestond toen evenmin als nu redelijke twijfel; dat was dus geen bron van verbazing. Zeker wat de interne werking van de Unie betreft, leek echter niet het Vlaams Parlement, maar wel de Interparlementaire Commissie van de Taalunie zelf de meest geschikte plek om vragen te stellen, ze te beantwoorden en zo de parlementaire controletaak naar behoren uit te oefenen.

Maak dus van de IPC een transnationale (het woord is in de mode) parlementaire commissie voor taal en cultuur


Boekpresentatie Tiendaagse Veldtocht
Op donderdag 5 april 2018 presenteert WalburgPers in samenwerking met de afdeling ANV-Nederland het boek Tiendaagse Veldtocht: Burgeroorlog in het Koninkrijk der Nederlanden 1830-1839 van Anne Doedens en Liek Mulder. Ter gelegenheid hiervan houdt prof. dr. Els Witte de lezing Een burgeroorlog in het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden.

Zie agenda

Ledenvergadering ANV-Vlaanderen met bezoek tentoonstelling
Op zaterdag 21 april 2018 houdt de afdeling ANV-Vlaanderen een ledenvergadering met aansluitend een rondleiding door de tentoonstelling Roep om Rechtvaardigheid: Kunst en Rechtspraak in de Bourgondische Nederlanden in Mechelen.

Maarten de Vos, De vierschaar van de Brabantse munt in Antwerpen (1594), Antwerpen, Rockoxhuis

Zie agenda

Vooraankondiging: Colloquium over Nederlands-Vlaamse samenwerking
Zaterdag 1 december 2018, 13.30 uur, Stadsschouwburg De Maagd, Bergen op Zoom


Kroniek

Eddy Merckx fietst door De kleine zielen heen
Afgelopen winter waren op vijf middagen in het Couperusmuseum in Den Haag de tien afleveringen van De kleine zielen te zien, een dramaserie naar de romancyclus De boeken der kleine zielen van Louis Couperus. Het boek werd bewerkt door Yvonne Keuls, waarvoor zij samenwerkte met Hella S. Haasse.

Magische miniaturen. Een kleurrijke blik op de middeleeuwen

Miniaturen

Tentoonstelling in Museum Catharijneconvent in samenwerking met de Koninklijke Bibliotheek in Utrecht.
www.catharijneconvent.nl

Voertaal, nieuwe website in het Afrikaans en Nederlands
De Stichting Zuid-Afrikahuis Nederland (Amsterdam) en LitNet (Kaapstad) hebben een nieuwe website gelanceerd voor Nederlands- en Afrikaanssprekenden in Nederland, Vlaanderen, Zuid-Afrika, Suriname, de Antillen en de diaspora.
www.voertaal.nu

Studiereis naar Zuid-Afrika in juli/augustus 2018
Sinds 1975 worden er vanuit het Zuid-Afrikahuis in Amsterdam, in samenwerking met organiseerders ter plekke, studiereizen naar en vanuit Zuidelijk Afrika georganiseerd, het zogeheten Jongerenproject (JP).
www.zuidafrikahuis.nl

Zuid-Afrikaanse zangeres Karin Hougaard naar Nederland en Vlaanderen

Karin Hougaard is een van de iconen van de Afrikaanstalige muziek. Het Zuid-Afrikaanse publiek kent haar al sinds ze in 1980 op 16-jarige leeftijd een belangrijke talentenjacht won.
www.karinhougaard.com

Roep om Rechtvaardigheid: Kunst en rechtspraak in de Bourgondische Nederlanden
Tentoonstelling in Museum Hof van Busleyden in Mechelen.
www.muse.mechelen.be


Recensies

Hollandse Meesters uit de Hermitage
door Ludo Beheydt
Irina Sokolova e.a., Hollandse Meesters uit de Hermitage, WBooks, Zwolle, 2017. Prijs: E 29,95

“Het is een vroege lenteavond
in Sint-Petersburg,
de zon is er niet meer, maar het licht is er nog,
het hangt nog aan bomen en gebouwen”

Opstap naar het modernisme
door Ludo Beheydt

Frouke van Dijke (red.), Rumoer in de stad: De schilders van Tachtig, WBooks, Zwolle, 2017. Prijs: E 27,95.

De achttiende eeuw: de Zuidelijke Nederlanden in revolutie 
door Ludo Beheydt
Sarah Adams, Thomas von der Dunk, Elwin Hofman e.a., De Zuidelijke Nederlanden in revolutie. Jaarboek De Achttiende Eeuw. Uitgeverij Verloren, Hilversum, 2017. Prijs: E 25,-.

De Verenigde Oost-Indische Compagnie in beeld gebracht
door Ludo Beheydt
Ron Guleij & Gerrit Knaap (red.), Het Grote VOC Boek, WBooks, Zwolle, 2017. Prijs: E 34,95.


Signalementen

Vlaanderen, product van pauselijk pragmatisme 
door Frank Judo
Herman van der Haegen, De eerste Vlaamse ruimte: De kerkelijke driedeling van de Nederlanden in 1559, Doorbraak Boeken, Antwerpen, 2017. Prijs: E 19,95.

MOOI ZO! Corso di lingua neerlandese
door Ludo Beheydt
Dolores Ross, Luisa Berghout, Marleen Mertens en Roberto Dagnino, Mooi zo! Corso di lingua neerlandese, Editore Ulrico Hoepli, Milaan. Prijs: E 34,90.

Voorzetsels 
door Peter Debrabandere
Siegfried Theissen, 2500 Nederlandse voorzetsels met hun Engelse tegenhangers, Presses universitaires de Louvain, Louvain-la-Neuve, 2017. Prijs: E 18,-.


Zeg ‘ns wat

Ja is nee
Ingezonden reactie van Frans Debrabandere op de column Ja is nee van Wabke Waaijer in Neerlandia 2017/3.

Vlamingen in de Nederlandse vluchtelingenkerk in Londen 
Ingezonden reactie van Luc Dequeker op de column De Nederlandse kerk in Londen van Bertjan van de Lagemaat in Neerlandia 2017/4.


Wie zorgt er ndag van vandage
nog voe klankwoarde
sommige rappers peizn just
an under bankkoarte
nim me nie kwalijk dak de zaken
effkes ankoarte
mo kzien e legende lik
den utleg up e landkoarte
Samoerai


Inhoud 2017 nummer 4

Naar boven