Neerlandia

Inhoud nummer 2 2017 | jaargang 121

Woord vooraf van de hoofdredacteur
Peter Debrabandere

De staat van het Nederlands

Ruim een maand geleden werden de resultaten bekendgemaakt van een onderzoek naar de staat van het Nederlands dat in opdracht van de Nederlandse Taalunie uitgevoerd werd door de Universiteit Gent en het Meertens Instituut. Alle Nederlandse en Vlaamse kranten brachten toen hoeraboodschappen. Het Parool en De Morgen hadden het over het Nederlands als een geliefde taal.


Benelux 2.0: Nieuwe kansen

Auteur: Alwyn de Jonge

Schuivende panelen
De wereld verandert in rap tempo. Oude zekerheden verdwijnen en nieuwe onzekerheden duiken op. Nog maar tien jaar geleden, in 2007, stond de westerse wereld aan de vooravond van een langdurige en ingrijpende economische crisis. Van de Arabische Lente (of zo u wilt: herfst) had nog niemand gehoord, laat staan van een bloedige burgeroorlog in Syrië. Ook de oorlog in Georgië – volgens velen het startpunt van hernieuwde Russische assertiviteit – had nog niet plaatsgevonden. De opkomst van China was reeds in volle gang, maar toch lieten velen zich nadien nog verrassen door het tempo en de impact daarvan. Van president Obama had nog niemand gehoord, laat staan van het gegeven dat een grillige vastgoedontwikkelaar uit New York nog eens president van de Verenigde Staten (VS) zou worden. De Europese Unie (EU) stond in die jaren nog volledig in het teken van uitbreiding. Het had in 2004 tien voornamelijk Oost-Europese landen in haar midden verwelkomd en zou in 2007 ook nog Roemenië en Bulgarije opnemen.

Lees dit artikel.


Forum Benelux: voorstellen voor een samenhangend personenvervoerbeleid per spoor in de Benelux-plus

Auteur: Herman Wilmer

Het personenverkeer tussen de Benelux-landen neemt jaarlijks meer dan gestaag toe. Dat is een positieve ontwikkeling. Maar er zijn ook tekenen dat het openbaar vervoer daar niet evenredig op inspeelt. Is grensoverschrijdend busvervoer voornamelijk van betekenis in grensgebieden, het spoorvervoer dringt veel verder in de samenleving door. Wil het spoor bijdragen aan het beleven van de Benelux als één binnenruimte zonder grenzen, dan moeten storende breuklijnen in dienstregelingen, tarieven, tariefbepalingen en informatievoorziening onzichtbaar worden gemaakt. Verbetering van het landsgrensoverschrijdend spoorverkeer staat als hoog genoteerd doel in de agenda van het Forum Benelux (FB)1. Het voortijdig mislukken van het Fyra-project in 2013 biedt een goed vertrekpunt voor een bezinning over een betere benutting van de grensspoorwegen tussen België en Nederland en tussen België en Luxemburg. Spoorwegovergangen over de Benelux-buitengrenzen, de Benelux-plus, worden voor zover zij samenhang vertonen met het Benelux-net, niet vergeten.


Cathelyntje Trigault (1604-1689), moeder van alle Europese Amerikanen
Zuid-Nederlanders vluchten naar het Noorden

Auteur: Wido Bourel

De Verenigde Oost-Indische Compagnie toonde eerst weinig belangstelling voor de streek van het latere New York. De Halve Maen is het eerste schip van de VOC onder leiding van Henry Hudson (ca. 1565-ca. 1611), dat Amerika bereikte. Op 10 juni 1610 stuit hij een beetje bij toeval op de rivier die later zijn naam zal krijgen. Henry Hudson zal in totaal vier reizen maken tussen 1607 en 1611.

Replica van de Halve Maen © FaceMePLS | CC BY 2 0

Het ANV laat op zijn beurt De Letteren Spreken
De jaarlijkse thriller die zich afspeelt in Dordrecht 

Auteur: Brigitte Raskin

Anna Enquist, Jessica Durlacher, Erwin Mortier, Gerband Bakker, Peter Buwalda, hun namen klinken als klokken en ooit werden ze feestelijk ingeluid in de wereld van de Nederlandstalige literatuur met de Debutantenprijs. Dat gebeurde telkens in Dordrecht, waar de prijs in 1995 werd ingesteld, in 2007 de Academica Debutantenprijs ging heten en in 2015 promoveerde tot de ANV Debutantenprijs.


Het Gentse atheneum en het Nederlands in Vlaanderen

Auteur: Joost Vandommele

Aan de Gentse Ottogracht nr. 4 huisde tot 2000 het koninklijk atheneum. In de dertiende eeuw werd deze plek een refuge (toevluchtsoord) voor de abdij van Klein-Sinaai (Waasland). De Ottogracht werd ca. 1100 gegraven. De naam verwijst naar de Duitse keizer die Gent even in handen had. In 1602 kreeg men toestemming om een klooster te bouwen mét kerk, klokkentoren, kerkhof, cellen, ziekenzalen en een hof aflopend tot de Leie. Bewaard zijn nog de laatgotische pseudobasilicale kerk en het neoclassicistische portaal (Lodewijk Roelandt, 1820). De kerk heeft een classicistische bekleding van Van Reysschoot (1770) en een barokke dakruiter uit 1660.


Column | Van Vlaanderen naar Florida 

Auteur: Geert D’hollander

Sinds 1929 hebben meer dan 23 miljoen bezoekers genoten van een van Florida’s meest unieke bezienswaardigheden: Bok Tower Gardens. Weelderige tuinen, historische wandelpaden en de impressionante Zingende Toren bieden ongekende mogelijkheden voor artistieke, persoonlijke en spirituele verrijking. Toen stichter Edward W. Bok op zesjarige leeftijd vanuit Nederland naar Amerika emigreerde, sprak hij geen Engels. Hij werd een succesvol uitgever, winnaar van de Pulitzerprijs, gerespecteerd humanitair activist, milieuactivist en voorstander van wereldvrede.


Hand in hand in het voetbal
ANV-colloquium opent perspectieven voor BeNe-liga 

Auteur: François Colin

Als student las ik ’s morgens de Volkskrant, Vrij Nederland en de Haagse Post. Ik keek ’s avonds naar Mies Bouwman, Koot en Bie, dweepte met Neerlands Hoop in Bange Dagen (Freek de Jonge en Bram Vermeulen voor de jongere lezers) en was helemaal weg van het voetbal van Ajax en Johan Cruijff. Mijn journalistieke helden waren Jan Wauters (VRT, toen nog BRT, radio) en Ben de Graaf (de Volkskrant). In 1982 verscheen mijn eerste voetbalboek, De Gouden Voetbalgids, dat ik schreef samen met mijn Nederlandse collega Lex Muller.

Lees dit artikel


Water kent geen grenzen
Een maritiem symposium over Vlaams-Nederlandse samenwerking

Auteur: Frank Judo

Bij de tweehonderdjarige universiteit van Gent vond op 24 mei voor de eenentwintigste keer het maritiem symposium plaats. Op het eerste gezicht is dat niet meteen een onderwerp dat in aanmerking komt voor verslaglegging in Neerlandia – ware het niet dat de titel van het symposium bijzonder aanlokkelijk klonk. Vlaanderen-Nederland: één poort naar Europa?, wat wil de Neerlandialezer nog meer. Komt daarbij dat de organisatoren hun uiterste best hadden gedaan om sprekers uit te nodigen met de meest uiteenlopende achtergronden, zodat technische en beleidsgerichte bijdragen werden afgewisseld met meer beschouwende bijdragen.


BON op de bres voor goed onderwijs en de Nederlandse taal
Vraaggesprek met filosoof Ad Verbrugge

Auteur: Paul van Velthoven

Het begon met een artikel uit 2005 over beroepseer in het wetenschappelijk tijdschrift van het CDA. Filosoof Ad Verbrugge schetste in een grondige, filosofisch georiënteerde analyse de diepere oorzaken van de breed levende frustratie bij vele werkers in onderwijs en zorg over de opgerukte managementcultuur in de laatste twintig jaar. Vervreemding tussen werkers en de managementtop is het gevolg. Hij trok er een snoeiharde conclusie uit: de gevolgde managementcultuur is “een morele misdaad die de wereld van zijn bezieling berooft en de verhouding tussen mensen bederft.” Uit het grote aantal reacties bleek dat hij een open zenuw had geraakt.


Column | De zin en onzin van dure woorden

Auteur: Arnoud Visser

Moet taal begrijpelijk zijn? Op het eerste gezicht zou je denken van wel, helemaal in het onderwijs. Duidelijkheid is immers een voorwaarde voor effectief leren. Docenten floreren als ze helder kunnen uitleggen. Moeilijke woorden zijn daarbij een sta-in-de-weg. Maar deze open deuren vertellen ons toch niet het hele verhaal. Want als het zo simpel was, werden er natuurlijk geen onbegrijpelijke woorden gebruikt. En dat gebeurt wel degelijk. Op de universiteit is er zelfs een eerbiedwaardige traditie van complexe taal. Ieder vakgebied heeft zo zijn eigen idioom ontwikkeld, door critici vaak vakjargon genoemd, waarvan een groot deel voor beginnelingen en buitenstaanders niet meteen te begrijpen is. Waarom? Ik geef u twee alternatieve verklaringen voor het bewuste gebruik van dure woorden.


Geheime groepstaal in een curiosum
Lofzang op het Bargoens

Auteur: Paul Van Hauwermeiren

Het Bargoens is al vijf eeuwen lang het geheime taalwapen van maatschappelijke randgroepen in de Lage Landen. Hoewel het al die tijd niet geschreven werd, kennen wij, niet-ingewijden, het Bargoens alleen uit schriftelijke bronnen. Dat zijn meestal lijsten van woorden die zijn opgevangen, opgetekend en opgelijst door buitenstaanders. Uit die woordenlijsten leren we het Bargoens kennen als een taalcuriosum, het product van volkse taalcreativiteit.


Neerlandistiek in Straatsburg
Het is zaak het Nederlands aan Franse universiteiten toekomstbestendig te maken

Auteur: Roberto Dagnino

Historisch gezien geldt Straatsburg als allereerste Europese hoofdstad. Nog voor er vele internationale instellingen hun zetel in Brussel openden, had zich in de Elzassische hoofdstad al een aantal Europese organen gevestigd, van de Rijncommissie (sinds 1920) en de Raad van Europa (1949) tot het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (1959). In Straatsburg vergadert ook een keer per maand het Europarlement. De reputatie van Straatsburg als eurométropole berust op een lange en vaak bloedige geschiedenis. De stad ligt namelijk op een aantal breuklijnen die vaker wel dan niet bron van intra-Europese conflicten zijn geweest.

Directeur Roberto Dagnino (r) met de huidige taaldocent Vincent Huiting.

Leggen, zetten, stellen: 
een verstoord triumviraat 

Auteur: Maarten Lemmens

In een vorige bijdrage (“Liggen, zitten, staan: een machtig triumviraat”, Neerlandia 2017/1, pp. 30-33) hebben we kort het (uitgebreide) gebruik van de Nederlandse positiewerkwoorden liggen, zitten en staan toegelicht. In deze bijdrage kijken we even kort naar hun causatieve pendanten: ‘doen zitten’, ‘doen liggen’, en ‘doen staan’, oftewel leggen, zetten en, in mindere mate, stellen.


Van Ik heet Jan tot Ik noem Jan
Hoe zijn ontstaan en opmnars van een Belgisch-Nederlandse constructie te verklaren?

Auteur: Luc De Grauwe

Volgens het Bijbelboek Genesis (2:4b-25) boetseert Jahwe-God eerst de mens en “toen vormde hij uit aarde alle in het wild levende dieren en alle vogels, en hij bracht die bij de mens om te zien welke namen de mens ze zou geven: zoals hij elk levend wezen zou noemen, zo zou het heten” (NBV = Nieuwe Bijbelvertaling, 2004).

Lees dit artikel.


Boek in de kijker
De wortels van de Nederlandse identiteit

Auteur: Ludo Beheydt

Vrede wordt gevierd. Dat was vroeger niet anders dan nu en steeds was de voorspelling dat het dit keer voor eeuwig was. Maar eeuwige vrede is een illusie. Dat toont de neerlandica-filosofe Lotte Jensen nog eens glashelder aan in haar belangwekkende boek over het ontstaan van de Nederlandse identiteit tussen 1648, met de vrede van Munster (1648), Breda (1667), Nijmegen (1678), Rijswijk (1697), Utrecht (1713), Parijs (1783), Aken (1748), Amiens (1802) en Wenen (1815) is in een continu proces de Nederlandse identiteit gesmeed tot een virtuele maar onmiskenbare realiteit. Jensen stelt daarbij onverbloemd vast dat elke vrede munitie (sic) leverde voor een nieuwe oorlog. Al werden de wapens neergelegd, een stroom van polemische geschriften fokte een wij-zij-gevoel op, dat telkens weer tot conflict leidde.

Lotte Jensen, Vieren van vrede: Het ontstaan van de Nederlandse identiteit 1648-1815. Uitgeverij Vantilt, Nijmegen, 2016, ISBN: 978 94 6004 287 4.

Recensies en signalementen

Honderd jaar De Stijl: wording en doorwerking
Auteur: Ludo Beheydt
Hans Janssen (red.), Piet Mondriaan & Bart van der Leck: De uitvinding van een nieuwe kunst, WBooks, Zwolle, 2017, ISBN 978 94 625 8193 7, 168 pp. Prijs: € 24,95.

Anton Anthonissen en Evert van Straaten, De Stijl – 100 jaar inspiratie: De nieuwe beelding en de internationale kunst, 1917-2017. Waanders Uitgevers, Zwolle, 2016, ISBN 978 94 6262 085 8, 365 pp. Prijs: € 29,95.

Filips II, geen bedachtzame vorst
Auteur: Paul van Velthoven
Geoffrey Parker, Filips II Onmachtig koning (vertaald door Arnout van Cruyningen), Veen Media, Amsterdam, ISBN 978 90 857 14 996, 512 pp. Prijs: € 34,99.

Reimond Kimpe: een getekend leven
Auteur: Frank Judo
Lo van Driel, Een getekend leven: Reimond Kimpe, Den Boer De Ruiter, Vlissingen, ISBN: 978 90 7987 578 8, 2016, 368 pp. Prijs: € 24,90.


Kroniek

Nieuw: Vlamingen in Nederland
Vlamingen in Nederland (VIN) brengt professioneel actieve personen die Vlaanderen een warm hart toedragen, en hun familie met elkaar in contact tijdens socioculturele en businessnetwerkactiviteiten. Meer informatie op Facebook  of bij Natasja.Duhem@vlaamsevertegenwoordiging.nl.

Nieuwe directeur voor Onze Taal
Op 1 september 2017 wordt Vibeke Roeper (51 jaar) de nieuwe directeur van Onze Taal.

Vlaamse Fatsen
Auteur: Frans Debrabandere
In het vermakelijke programma De Tafel van Taal op NPO2 op dinsdag 4 april ll. was een van de vragen: Wat is het Nederlandse woord voor de volgende vijf Vlaamse woorden? Als voorbeeld was gegeven: aan muizenstrontjes beantwoordt hagelslag.

Suriname als stageland
Het Vlaamse weekblad Knack deed onderzoek naar de populariteit van stages in Suriname en publiceerde daarover op 9 mei 2017 een artikel met feiten en cijfers. Knack nam ook een kijkje in de praktijk.

Frans Debrabandere krijgt Matthias de Vriespenning
Al jarenlang treffen de lezers van Neerlandia artikelen van Frans Debrabandere aan waarin hij de afkomst van namen en woorden verklaart. Debrabandere is een autoriteit op dit gebied.

BON bereidt proces voor tegen onwettig gebruik Engels in Nederlands hoger onderwijs
De kritische Nederlandse onderwijsorganisatie Beter Onderwijs Nederland )BON staat klaar de Nederlandse staat voor het gerecht te dagen en zal de procedure daartoe in gang zetten, als in de plannen van een nieuw kabinet niet uitdrukkelijk is opgenomen dat de overheid in deze regeerperiode ernst zal maken met de handhaving van artikel 7.2 van de Wet op het Hoger Onderwijs.

Nieuw tweejaarlijks onderzoek naar de Staat van het Nederlands
Het Nederlands heeft een sterke positie in Nederland en Vlaanderen, maar in Brussel vindt taalverschuiving plaats naar het Frans en Engels, en in Friesland van het Fries naar het Nederlands.


ANV

696 Oranjegemeenten
Auteur: Frank Judo
In 1963 ontstond de Unie der Oranjesteden, waarin Breda, Diest, Dillenburg en Orange de krachten bundelden om de onderlinge vriendschap in verbondenheid met het Huis van Oranje/Nassau te koesteren en intensieve uitwisseling tussen de bewoners, in het kader van de Europese broederschap, te bevorderen. Een hele mond vol en ook een woordkeuze die vandaag niet noodzakelijk de onze zou zijn. Dat kan echter een reden te meer zijn om eens goed na te denken over de actualiteit van de doelstellingen van toen.

Oorkonde stedenband Helmond-Mechelen. Foto: Pressvisuals.com

Verdwenen koninklijk raam uit stadhuis van Brielle teruggevonden
In 1922 bracht koningin Wilhelmina met de familie een bezoek aan Brielle ter gelegenheid van de 350e herdenking van de inname van Den Briel door de watergeuzen op 1 april 1572. Het ANV heeft een gebrandschilderd glas/in/loodraam laten maken om dit bezoek in beeld te brengen. Het ANV schonk het raam aan de gemeente Brielle. Bij renovatie van het stadhuis in 1995 werd het raam uit de gevel verwijderd en men is het daarna uit het oog verloren.

Rick de Leeuw, Frits Spits en Plint krijgen Visser-Neerlandiaprijs
Rick de Leeuw wordt beloond voor zijn veelzijdige inzet op cultureel gebied, meestal op het terrein van de Nederlands-Vlaamse samenwerking, en zijn belangeloze inzet voor goede doelen in de samenleving. Ook wil het ANV met de prijs de rol van Rick de Leeuw als voorvechter van de Nederlandse taal belonen. Frits Spits ontvangt de prijs voor zijn inzet voor de Nederlandse taal gedurende zijn hele carrière als presentator van radioprogramma’s. Na zijn pensionering heeft Frits Spits het taalprogramma Taalstaat opgezet, waarmee hij wekelijks luisteraars informeert over alle facetten van de Nederlandse taal. Plint krijgt de prijs omdat de stichting al bijna veertig jaar poëzie en beeldende kunst op een bijzondere manier bij kinderen en volwassenen in Nederland en Vlaanderen brengt. De poëzieposters zijn niet meer weg te denken uit scholen en bibliotheken.

Nieuwe wedstrijd voor speelfilmscenario
Er is weer een wedstrijd uitgeschreven voor scenario’s voor nog te produceren Nederlandstalige speelfilms. De wedstrijd staat open voor schrijvers waarvan tenminste één scenario is verfilmd en voor speelfilmscenario’s van studenten/alumni waarmee zij in 2017 of 2018 afstuderen/zijn afgestudeerd aan een erkende vakopleiding. De inzendtermijn sluit op 15 mei 2018. De prijs wordt in het najaar van 2018 uitgereikt op het Nederlands Filmfestival. Meer informatie.

Inhoud 2017 nummer 1

Naar boven