Neerlandia

Inhoud nummer 1 2017 | jaargang 121

Woord vooraf van de hoofdredacteur
Peter Debrabandere

Hebben we nog één taal?
Het interview in de Volkskrant van 1 maart 2017 met Hans Bennis, de nieuwe algemeen secretaris van de Nederlandse Taalunie, heeft voor opschudding gezorgd. Hij had in het interview als taalkundige bepaalde taalverschijnselen becommentarieerd die bij velen de wenkbrauwen doen fronzen, zoals het verschijnsel dat in Nederland het persoonlijk voornaamwoord hun wel eens als onderwerp gebruikt wordt.


De ambitie van de nieuwe beelding
Theo van Doesburg (1883-1931) en De Stijl

Auteur: Ludo Beheydt

In 2017 is het honderd jaar geleden dat een van de meest invloedrijke kunststromingen van de twintigste eeuw het licht zag. In 1917 kwam onder instigatie van de flamboyante schilder, ontwerper, literator, performancekunstenaar Theo van Doesburg het tijdschrift De Stijl tot stand. Dat tijdschrift, waarvan hij samen met Piet Mondriaan, Vilmos Huszár en Bart van der Leck in november 1917 het eerste nummer uitbracht, lag aan de basis van een artistieke revolutie die mee het gezicht van de Europese avant-garde zou bepalen. De belangrijkste kunstenaar van De Stijl was weliswaar Piet Mondriaan, maar de grote propagandist en autoritaire leider van het tijdschrift was zeker Theo van Doesburg, die zijn kruistocht voor de kunst van de ‘bewust abstracten’ met alle mogelijke middelen voerde.

Lees het hele artikel.


De ware liefhebbers van het literaire erfgoed
De Maatschappij der Nederlandse Letterkunde 250 jaar

Auteur: Paul van Velthoven

Wat is dat, de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde? Een op het eerste gezicht wat archaïsch aandoend instituut dat niettemin een zekere bekendheid verwierf doordat het een uniek genre beoefent, het samenstellen van levensberichten van prominente overleden leden. Mensen die tot de Maatschappij mochten toetreden op grond van hun studies of artikelen over de Nederlandse literatuur, taalkunde of geschiedenis, vaak professoren dus, maar soms ook journalisten die zich op deze terreinen wagen. Al vroeg in haar geschiedenis waren bij deze maatschappij ook echte schrijvers welkom, maar het zijn toch meestal de geleerden die aan het stuur zaten. Welnu, deze maatschappij bereikte dit jaar de respectabele leeftijd van 250 jaar en dat werd met de nodige feestelijke bijeenkomsten en publicaties gevierd. In Leiden, want daar werd ze in de achttiende eeuw door enkele literair bevlogen jongelingen onder leiding van fabrikantenzoon Frans van Lelyveld in 1766 opgericht.


Nieuwe tijd: nieuwe kritische praktijk
De kunstkritiek in transitie

Auteur: Sonja van der Valk

In 2004 verscheen The Culture Games, een verzameling artikelen van de Nigeriaanse criticus, curator en aan de universiteit van Connecticut verbonden kunsthistoricus Olu Oguibe. Op de cover van het boek liet hij dit zetten: “In self-congratulatory tones of tolerance, the Western gatekeepers of the contemporary art world take great pains to demonstrate their inclusive vision of world culture. Non Western artists soon discover that this veneer of liberalism masks an array of unwritten, unspoken and unseemly codes and quota dictating the success of their careers” (Oguibe, 2004). De dertien artikelen die hij schreef tussen 1995 en 1999, zijn evenzo vele pogingen zijn Westerse collega’s te doordringen van het bestaan van een veelvoud aan en cultuurspecifieke vormen van modernisme en een verscheidenheid aan centra. Waren dat eerst New York, Parijs of Amsterdam, dan waren dat nu ook Peking, São Paulo, Delhi of Dakar.


Een kosmopoliet met een hart voor cultuur
Interview met Maryem van den Heuvel, Nederlands ambassadeur in België

Auteur: Ludo Beheydt

Maryem Van den Heuvel, ambassadeur van het Koninkrijk der Nederlanden in België, geniet van de culturele diversiteit in dit land. Ze voelt zich als een vis in het water in het superdiverse Brussel. Een gesprek met deze stijlvolle diplomate is een oase. Zorgvuldig, maar met nauwelijks verholen enthousiasme formuleert ze haar uitgesproken ideeën over taal, cultuur en samenleving.


Van een intercultureel naar een nomadisch perspectief
Over fluïditeit, momentopnames, aarzelen en tijd nemen

Auteur: Gerdi Quist

Hoe kijk je naar de Nederlandse en Vlaamse cultuur vanuit een intercultureel perspectief, wordt me wel eens gevraagd. Eigenlijk kun je niet anders dan intercultureel kijken. Ontmoetingen met anderen zijn altijd dialogisch van aard, tenzij we extreem xenofobisch en etnocentrisch zijn. En in die ontmoetingen, waarin we geïnteresseerd zijn in de ander, brengen we altijd ons specifieke scala aan ervaringen, perspectieven, ideeën en kennis mee, of we ons daar nu wel of niet van bewust zijn. We beoefenen dus altijd een intercultureel perspectief in onze dagelijkse contacten en ontmoetingen, of die nu in den lijve zijn of virtueel, via tekst of beeld.


Column | Wereldvreemd

Auteur: Arnoud Visser

Een van de hardnekkigste vooroordelen over de universiteit is dat het een wereldvreemde omgeving zou zijn. In het spraakgebruik wordt dan bijvoorbeeld al snel gesproken over een ivoren toren, een sprookjesachtig beeld dat in de negentiende eeuw via het Frans in onze taal is ingeburgerd. Deze denkbeeldige toren suggereert dan steevast dat de universiteit een elitair reservaat is van mensen die weliswaar denken te weten hoe de wereld in elkaar steekt, maar eigenlijk vooral bezig zijn met puur theoretische kwesties, waar de maatschappij niets aan heeft. Niet voor niets hebben politici en bestuurders het ook wel over een academische discussie, om een vraagstuk af te doen als onbelangrijk. Waar in personeelsadvertenties academisch denkniveau synoniem staat voor probleemoplossend vermogen, lijkt een academische discussie gek genoeg vooral te bestaan uit ideeën en woorden zonder praktische relevantie.


Filips II als wijze koning Salomon

Auteur: Yolanda Rodríguez Pérez

De vergelijking van de persoon van Filips II met Salomon, de wijze koning die zijn volk voorspoed en rijkdom zou brengen, zal zeker meer dan één wenkbrauw in ongeloof omhoog doen trekken. Met onze kennis van de geschiedenis van de Nederlanden en de Tachtigjarige Oorlog in het achterhoofd weten we dat Filips eerder aan Bijbelse figuren als de farao van Egypte of aan beruchte tirannen uit de Griekse en Romeinse oudheid te relateren valt. Op zijn beurt werd Willem van Oranje gelijkgesteld aan Mozes, die het uitverkoren volk van deze noordelijke gewesten naar het beloofde land moest leiden. Dergelijke Bijbelse vergelijkingen zijn veelvuldig ingezet in een verhaal over de oorlog dat de cohesie in de Nederlanden moest vergroten en burgerlijke verschillen diende te dichten (‘wij’ tegen de Spaanse onderdrukker). In Spanje functioneerde een vergelijkbaar narratief van uitverkorenheid. Spanje had als wereldmacht een grote verantwoordelijkheid: de verdediging en handhaving van het katholieke geloof op aarde, de Universitas Christiana. In die hoedanigheid waren ook zij Gods favorieten. Beide partijen deden mee aan een religieus geladen discours van uitverkorenheid en exceptionalisme om zichzelf te legitimeren. Zoals historici al vaker hebben opgemerkt, ontlenen moderne naties een groot deel van hun eigenschappen aan dergelijke Bijbelse tradities.


Vlaamse politici pleiten voor stemrecht vanaf zestien jaar
Maar handelen ze ook naar hun woorden?

Auteur: Eveline Meylemans

De afgelopen jaren dook stemrecht voor zestien- en zeventienjarigen af en toe op in de Vlaamse actualiteit. Vaak kort, naar aanleiding van een wetsvoorstel, om snel weer te verdwijnen en enkele maanden later opnieuw op te duiken. Die wetsvoorstellen kwamen tot vorig jaar uitsluitend van Open VLD (de Vlaamse liberalen) en Groen. In het najaar van 2016 spraken ook SP.A (socialisten) en CD&V (christendemocraten) zich uit als voorstander van stemrecht vanaf zestien.

Lees het hele artikel.


Een generatiekloof in een vergrijsde samenleving
Zorg voor de toekomst voor de jongeren van nu 

Auteur: Jenny Bleijenberg

Partij voor de Dieren, 50Plus, Ondernemerspartij, Artikel 1, JEZUS LEEFT, het zijn politieke partijen die zich vooral richten op één categorie in de samenleving. De kieslijst voor de Tweede Kamerverkiezingen van 15 maart 2017 bood met 28 politieke partijen een gevarieerd en voldoende aanbod voor burgers om een partij te kiezen waarmee ze één belang boven algemeen belang konden stellen. Behalve jongeren, voor die categorie stond er geen partij op de kieslijst.


Charles de l’Escluse,
plantkundige uit Atrecht (1526-1609)

Auteur: Wido Bourel

De botanische tuin in Leiden, de Hortus Botanicus van de befaamde plantkundige Carolus Clusius, aangelegd in 1594, kunt u vandaag nog bezoeken. Hij werd op de oorspronkelijke plaats nauwkeurig gereconstrueerd op basis van oude inventarislijsten en tekeningen. Ook de oude bijenkorven met de vermelding Godt voet alle creaturen verwijzen naar Clusius’ tijd. Dat deze Zuid-Nederlander zijn beroemde gaard in Leiden aanlegde, heeft alles te maken met de dramatische geschiedenis van zijn familie tijdens de geuzentijd.


Liggen, zitten, staan: een machtig triumviraat

Auteur: Maarten Lemmens

Op het eerste gezicht lijken de Nederlandse werkwoorden liggen, zitten, en staan eenvoudige werkwoorden die verwijzen naar de drie basishoudingen van de mens. Echter, zoals nagenoeg alle woorden in een taal hebben ook deze werkwoorden andere betekenissen die soms wel heel erg weinig te maken hebben met een lichaamshouding (hun prototypische betekenis). Zo staat iets ter discussie, of zit je in een depressie, waarvan de oorzaken allicht in het verleden liggen, en als het een beetje tegenzit, dan lig je uit je vriendengroep. Je auto staat in de garage, maar hij ligt goed op de weg. Helemaal gek wordt het in progressiefconstructies liggen/zitten/staan + te + infinitief, die een aan de gang zijnde handeling uitdrukken, zoals Zit/lig niet zo te zeuren! of Wat zit ik hier toch rond te lopen? Probeer dergelijke gebruikswijzen maar eens uit te leggen aan een Franstalige leerder, die het al moeilijk genoeg heeft met borden die op tafel staan of een kerk die soms staat en soms ligt (bv. De kerk lag op een heuvel).


Weg met dat woord of weg met die woordverkiezing?

Auteur: Vivien Waszink

Een nieuw jaar, nog maar aan het begin, en dus niet de tijd van woordverkiezingen, want dat is meer iets voor het einde van het jaar. Mensen houden nou eenmaal van samenvatten en terugblikken, en van lijstjes, dus daarom stikt het, als het jaar sluit, van de verkiezingen, ook op het gebied van taal. Nu is wel een goed moment om eens terug te blikken op die woordverkiezingen. Er lijkt inmiddels woordverkiezingsmoeheid te ontstaan.


Van drinkgelag naar symposium

Auteur: Dick Wortel

Vakbonden organiseren demonstraties, politieke partijen hebben congressen, universiteiten hebben symposia. En er vinden conferenties plaats, opgezet door internationale organisaties. In dit artikel komen termen aan de orde voor bijeenkomsten waaraan leden, niet-leden, belangstellenden, vakgenoten, sympathisanten en publiek deel kunnen nemen.


Etymologie |Van meier tot burgemeester
Historische overheidspersonen

Auteur: Frans Debrabandere

Ik wil het hier niet hebben over koningen, keizers, admiraals en andere vorstelijke namen, want daar heb ik het al eens over gehad (Neerlandia, 2013, nr. 1, pp. 42-43). Laten we nu eens de namen van – meestal vroegere – lokale overheidspersonen onder de loep nemen.

 


Limburg heeft het!
Het Woordenboek van de Limburgse Dialecten digitaal doorzoekbaar

Auteur: Nicoline van der Sijs

Tussen 1983 en 2008 zijn 39 afleveringen verschenen van het Woordenboek van de Limburgse dialecten. De inhoud van alle delen is half december 2016 voor iedereen doorzoekbaar op internet geplaatst. Wat voor informatie kun je daar zoal vinden?

Lees het hele artikel.


Recensies

De Nieuwe Encyclopedie van Fryslân
Auteur: Lammert Gosse Jansma
Nieuwe Encyclopedie van Fryslân, Bornmeer, Gorredijk, 2016, ISBN 978 90 5615 375 5, ca. 3000 pp. Prijs: € 125,00.

Taal is meer dan een elementair deeltje
Auteur: Alex Wethlij
Sterre Leufkens, Taal, Amsterdam University Press, Amsterdam, 2016, ISBN 978 94 6298 007 5, 136 pp. Prijs € 9,95.

Helman, kosmopoliet, Surinamer, Nederlands diplomaat en componist
Auteur: Pim van der Meiden
Michiel van Kempen, Rusteloos en overal: Het leven van Albert Helman, In de Knipscheer, Haarlem, 2016, ISBN 97890 6265 925 8, 863 pp. Prijs: € 45,00.


Kroniek

Organisaties voor Nederlands-Vlaamse culturele samenwerking onder de scanner
Ben de Reu en Diane Verstraeten hebben van de cultuurministers van Vlaanderen en Nederland de opdracht gekregen te onderzoeken hoe de Nederlands-Vlaamse samenwerking op cultureel terrein efficiënter kan.

Hoger onderwijs in het Nederlands
De Nederlandse Taalunie heeft in afgelopen najaar het rapport Nederlands als taal van wetenschap en hoger onderwijs uitgebracht.

Nieuwe algemeen secretaris Nederlandse Taalunie
Hans Bennis is per 1 februari 2017 de nieuwe algemeen secretaris van de Nederlandse Taalunie.

Vlaams Parlement ontmoet Tweede Kamer
Op 10 januari 2017 ontving voorzitter Jan Peumans in het Vlaams Parlement de Nederlandse ambassadeur in België Maryem van den Heuvel, Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib en een delegatie van medewerkers van de Tweede Kamer.

Bijzonder hoogleraar Leerstoel Zuid-Afrikahuis
Margriet van der Waal is benoemd tot bijzonder hoogleraar Zuid-Afrikaanse Letterkunde, cultuur en geschiedenis bij de Faculteit Geesteswetenschappen van de Universiteit van Amsterdam.

Folder over zakendoen in België
Met ruim 11 miljoen consumenten is België een populaire groeimarkt voor Nederlandse ondernemers.

Kees Holierhoek geeft voorzitterschap Lira door aan Felix Rottenberg
Na dertig jaar legt de scenarist en schrijver Kees Holierhoek het voorzitterschap van Stichting Literaire rechten auteurs (Lira) neer.

Digitale nieuwsbrief ANV en sociale media
Het ANV geeft gratis een digitale nieuwsbrief uit met het laatste nieuws in de Nederlands-Vlaamse betrekkingen.
Inschrijven voor de nieuwsbrief.


ANV

Het land aan de overkant
Auteur: Frank Judo
Op het einde van de achttiende eeuw bedacht raadspensionaris Van der Spiegel dat het misschien geen slecht idee zou zijn om Zeeland onder Britse soevereiniteit te brengen. En na de Tweede Wereldoorlog gingen er in België stemmen op om het land te laten toetreden tot het Britse Gemenebest. Zeggen dat er tussen de Lage Landen en de Britse eilanden een bijzondere relatie bestaat, lijkt dus erg op een open deur intrappen. De vraag is nu waar het heen moet met die bijzondere relatie na de brexit.

Oproep algemene vergadering
De algemene vergadering vindt plaats op zaterdag 24 juni 2017 in Sociëteit Het Meisjeshuis, Oude Delft 112, Delft.
Op de agenda staan: verslagen van de algemene vergaderingen van 4 juni 2016, het jaarverslag 2016, de financiële verslagen 2016 van het ANV en de Stichting ANV-fondsen, de begroting 2018, contributie 2018, benoeming externe accountant en de samenstelling van het bestuur. Er is een vacature voor Nederland en er is een vacature voor Zuid-Afrika. Het bestuur zal voor de vacatures kandidaten voordragen. De leden zijn bevoegd tot vijf weken vóór de vergadering kandidaten voor te dragen. De voordracht dient door ten minste vijftien leden, waaronder het voorgedragen lid, te zijn ondertekend.

Momenteel zijn wij nog bezig met het samenstellen van een cultureel programma. Er zijn diverse mogelijkheden: bezoek praalgraf Willem van Oranje in de Nieuwe Kerk, een rondleiding door museum Het Prinsenhof of een wandeling door het historisch centrum. Indien u vanuit uw deskundigheid een bijdrage wilt leveren aan het programma, dan houden wij ons van harte aanbevolen.

College op Huis Doorn voor ANV-leden
Historicus Anne Doedens, voorzitter ANV-Nederland, is docent van de HOVO-cursus Vluchtelingen in het verleden in Nederland en België. Een van de colleges wordt gegeven in museum Huis Doorn en draagt de titel De komst van een miljoen vluchtelingen en daarna: Over burgers en militairen in een verwant land. Aansluitend wordt de tentoonstelling Op de vlucht! bezocht. Aan dit college mogen ook ANV-leden deelnemen. De prijs bedraagt 10 euro inclusief bezoek aan de tentoonstelling.

Dinsdag 28 maart 2017, 11.00 uur, Huis Doorn, Langbroekerweg 10, Doorn.

Lezingenreeks vluchtelingen
Samen met Huis Doorn organiseert het ANV enkele lezingen rondom het thema vluchtelingen.

  • Op 28 mei 2017 houdt Els Witte in De Brakke Grond in Amsterdam de lezing Orangistische vluchtelingen uit België in 1830-1831.
  • Op 17 of 18 juni 2017 houdt Elias van der Plicht een lezing in het ADVN in Antwerpen over zijn boek Achterlaten en opnieuw beginnen. (onder voorbehoud)
  • Op 17 september 2017 houdt Ingeborg Kriegsman in Theater De Tinnenpot in Gent een lezing over haar boek Hoop op de toekomst.
  • Op 19 november 2017 geeft Alex Vanneste in Centre Céramique een lezing over de dodendraad.
    Deze lezing gaat niet door.

Inhoud 2016 nummer 4

Terug naar inhoudsopgaven

Naar boven