Neerlandia

Inhoud nummer 1 2021 | jaargang 125

I hate you welcome
in this town
where all the Oranges are buried


Woord vooraf

Nederlands-Vlaamse samenwerking troef
door hoofdredacteur Peter Debrabandere

Door de coronacrisis zijn alleen essentiële reizen mogelijk. En dus kunnen we de landsgrens tussen Nederland en België ook alleen maar oversteken als daar een goede reden voor is. Is het daardoor dat ik nu niet meteen een onderwerp uit de actualiteit vind waarover ik het in dit woord vooraf kan hebben? Gebeurt er door corona momenteel niets op het Nederlands-Vlaams front? Het zou kunnen, maar dit nummer van Neerlandia staat bol van artikelen over Nederlands-Vlaamse samenwerking.


Cultuurverschillen: de sterkte van het moderne bedrijf

Opportuniteiten voor de Nederlands-Vlaamse fusiehaven North Sea Port
Auteurs: Miguel Timmermans & Joost Hintjens

Geert Hofstede definieerde cultuur als “de collectieve mentale programmering die de leden van één groep of categorie mensen onderscheidt van die van andere groepen”. Het zijn dus de gewoonten van een bevolkingsgroep. We kennen tal van verschillende culturen op verschillende niveaus, van de westerse cultuur tot de eigen dorpscultuur. Misschien zelfs een verenigingscultuur, een familiecultuur of een bedrijfscultuur. Contact tussen culturen kan tot botsingen leiden vanwege de verschillen. Maar moeten cultuurverschillen steeds negatief zijn of kan een open geest de cultuurverschillen omzetten in een opportuniteit?

Daan Schalck: “Omdat we het hebben over integratie, klinkt het een beetje raar, maar ik zou de cultuurverschillen zelfs meer cultiveren”. “Meer  cultiveren betekent dat je ze op hun sterktes kunt gaan inzetten en er bewuster mee omgaan.”

Lees dit artikel


Amsterdam – Brussel moet half uur korter

Nog sneller en schoner met nieuwe treinen 
Auteur: Dick Wortel

Met allerlei maatregelen wil de NS de reistijd tussen Amsterdam en Brussel met een half uur verkorten. Nu duurt deze treinreis nog 2 uur en 52 minuten. De NS heeft bij treinstellenfabrikant Alstom 18 nieuwe treinstellen aangeschaft voor de intercity naar Brussel.

Daarnaast wil de NS onderhandelen met de Belgische spoorwegmaatschappij NMBS over de mogelijkheden om de reisduur te verkorten 


Regelgeving maakt Nederlands-Vlaamse samenwerking mogelijk

Juridisch kader voor gemeenten om nieuwe uitdagingen grensoverschrijdend aan te pakken 
Auteur: Loth Van der Auwermeulen

Baarle is een enclavecomplex met Belgische en Nederlandse losse stukjes grondgebied. Om het besturen eenvoudiger te maken, hebben beide gemeenten recent een BGTS opgericht, zodat ze nu samen het vuilnis kunnen ophalen.

Gemeenten hebben anno 2021 te maken met een omvangrijk takenpakket en uitdagingen die in toenemende mate specifieke expertise vereisen. Bovendien stoppen heel wat lokale uitdagingen niet bij de lokale grenzen. Om hun uitdagende taken aan te pakken, kunnen zij intergemeentelijke samenwerkingsverbanden aangaan.  

Toch wordt het bestaande juridisch kader voor grensoverschrijdende samenwerking heden niet al te gretig aangewend.


“We moeten het echt samen doen

Manager neemt afscheid van Vlaams-Nederlands project Grensmaas
door Peter van den Assem

Theo Savelkoul

De Maas vormt de grens tussen het Belgische en het Nederlandse deel van Limburg. In 2005 tekenden beide landen een overeenkomst om samen de hoogwaterveiligheid in het gebied te vergroten: het project Grensmaas, dat zich uitstrekt tussen Maastricht en Maaseik. Het stroomgebied van de rivier is met driehonderd hectare verbreed, dijken zijn verstevigd en aan de Nederlandse kant wordt duizend hectare nieuwe natuur aangelegd. Samen met de natuur aan Belgische zijde vormt dat het Rivierpark Maasvallei. Theo Savelkoul (67) was namens Rijkswaterstaat dertien jaar intensief bij het project betrokken. Vorig jaar zwaaide hij af. 

“… Er werd altijd meegedacht: hoe kunnen we ons doel zo bereiken dat we er samen goed mee door een deur kunnen.”


Tilman van Gameren: Poolse barok op z’n Nederlands

Auteur: Bonny Wassing

Tilman van Gameren (1632-1706), door Giacomo Franceso Cipper (1664-1736) of zelfportret | Bron: Commons.wikimedia

Tilman van Gameren was leerling van architect Jacob van Campen op het moment dat die bezig was met de bouw van het paleis op de Dam. Op uitnodiging van prins Jerzy Sebastian Lubomirski, die hij in Venetië ontmoet, vertrekt hij in 1661 naar Polen. Hij wordt hofarchitect van de Poolse koning en ontwerpt paleizen, buitenhuizen, kloosters en kerken. In 1685 treedt hij toe tot de Poolse adel. Zijn werken worden beschouwd als parels van de Poolse barok.

Dit is deel 3 uit de reeks Als de Lage Landen te klein zijn


Ieder uur een woord een daad

Jacques van Marken opent in Brugge een filiaal van zijn Nederlandse Gist- en Spiritusfabriek 
Auteur: Jan van der Mast

Een oude ansichtkaart met de Nederlandsche Gist- en Spiritusfabriek

Eind 19e eeuw kust Jacques van Marken met zijn vrouw Agneta het ingeslapen stadje Delft wakker. De ambitieuze domineeszoon begint er de Gistfabriek en later Calvé. Een slimme ondernemersvisie – verzoenen van Arbeid en Kapitaal – zorgt ervoor dat zijn ondernemingen bloeien en ook de arbeiders er de vruchten van plukken. Hij regelt pensioenen, tal van verzekeringen, ‘dividend van de arbeid’ en laat een idyllisch fabrieksdorp bouwen: het Agnetapark. In 1897 begint Van Marken in Brugge een gistfabriek en creëert voor het personeel vergelijkbare voorzieningen als in Delft.

Daarmee is de dreigende accijnsproblematiek bezworen en blijft België een belangrijk afzetgebied voor de koningsgist


Column | Frans-Vlaanderen

Tweetalig onderwijs in Noord-Frankrijk
Auteur: Hendri Vaassen

Docente Sint Grotendorst (Huis van het Nederlands) leert Noord-Franse kinderen Nederlands met Nijntje in scholen van Belle en omstreken

In Neerlandia 2019/2 verscheen een uitgebreid interview over het project Tweetalig Onderwijs in Noord-Frankrijk. Daarom vatten we hier enkel de evolutie daarna samen. Goed nieuws: de Franse Ambassade in Brussel heeft recent zelf het initiatief genomen het raamakkoord met het Vlaamse ministerie van Onderwijs en Cultuur uit 2017 te reactiveren en hierin ons project opnieuw een plaats te geven.

We hebben dit schooljaar zelfs aanvragen van nieuwe scholen


Suriname geeft nieuwe inhoud aan betrekkingen met Nederland en Vlaanderen

Tijd voor verduurzaming van bestaande partnerschappen
Auteur: Henry Ori

Nolla Hatterman, Louis Richard Drenthe / Op het terras, 1930, olieverf op doek. Collectie Stedelijk Museum Amsterdam

Suriname is sinds 25 november 1975 onafhankelijk, na ruim 300 jaar een kolonie van Nederland te zijn geweest. Sporen van die lange relatie zijn in heel Suriname nog te vinden. Er is dagelijks intense telecommunicatie tussen beide landen en wekelijks onderhouden volle vliegtuigen de luchtverbinding tussen Amsterdam en Paramaribo. Dat laatste is nu helaas teruggevallen als gevolg van de COVID-19-maatregelen. In dit artikel gaan we in op de bijdrage van Nederland en België (Vlaanderen) aan de ontwikkeling van Suriname. We blikken terug op enkele afgelopen/uitgevoerde programma’s en projecten. We geven een visie op de nieuwe invulling van de Nederlands-Vlaamse betrekkingen.

Deze aanpak heeft geleid tot intensieve uitwisseling van Surinaamse docenten en studenten met Vlaamse universiteiten voor korte en lange missies

De afbeeldingen bij dit artikel zijn geplaatst ter gelegenheid van de tentoonstelling Surinaamse School: Schilderkunst van Paramaribo tot Amsterdam in het Stedelijk Museum in Amsterdam. De tentoonstelling loopt t/m 31 mei 2021.


Het Boekenportaal Suriname

Deel 2 Surinaamse jeugdliteratuur
Auteur: Cees Klapwijk

De Stichting Boekenportaal Suriname werd voorgesteld in het derde nummer van de vorige jaargang van Neerlandia. In deze bijdrage wordt ingegaan op Surinaamse jeugdliteratuur en het streven om die via het te ontwikkelen portaal beter zichtbaar te maken voor de geïnteresseerde lezers.

Door de marginale positie van deze literatuur beseffen ook nog maar weinigen dat de Surinaamse jeugdliteratuur erfgoed is van Suriname en Nederland


Wolfijzers en schietgeweren van een literaire canon

Auteur: Yves T’Sjoen

Canonvorming en discussies over de klassieken zijn vele malen interessanter dan de canon zelf. De dynamische canon van de Koninklijke Academie voor Nederlandse taal en letteren laat dat goed zien. Méér nog, de Academie is de eerste om dat te benadrukken. Over de samenstelling van de literatuurlijst wordt, zoals de traditie het voorschrijft, een paar weken geredetwist, tot de stemmen verstommen en alleen nog een website en een anthologie met tekstfragmenten en begeleidende commentairen overblijft: De canon van de Nederlandstalige literatuur. De 50+1 mooiste literaire werken (Uitgeverij Vrijdag & KANTL, 2020).

De website van de literaire canon: literairecanon.be

Ik mag hopen dat in het middelbaar en universitair onderwijs toch vooral andere titels circuleren


Immaterieel erfgoed als toeristische bestemming in Nederland en Vlaanderen

Auteur: Albert van der Zeijden

Ieper : Kattenfeesten met de Kattenstoet Foto TIJL CAPOEN

In 2003 presenteerde UNESCO een cultureel verdrag dat als bedoeling had het immaterieel erfgoed te beschermen en borgen voor de toekomst. Immaterieel erfgoed wordt daarin omschreven als levend erfgoed, dat wil zeggen een breed scala aan cultuuruitingen die beleefd worden als erfgoed en mensen een gevoel van identiteit en continuïteit geven. Veel vormen van immaterieel erfgoed trekken heel veel bezoekers. Denk aan de Kattenstoet in Ieper of het Zomercarnaval in Rotterdam. Over immaterieel erfgoed als toeristische bestemming verscheen onlangs een themanummer van het Nederlands-Vlaamse wetenschappelijke tijdschrift Volkskunde.

Immaterieel erfgoed als toeristische bestemming: Hoe duurzaam toerisme en de borging van levend erfgoed samengaan, onder redactie van Kathleen Adams e.a. Het themanummer van Volkskunde is te verkregen via volkskunde.be.


Nederlanders doen het met een mannetje minder 

Auteurs: Miet Ooms & Freek Van De Velde 

Het Nederlands heeft een uitdrukking die je kunt gebruiken wanneer de opkomst bij een evenement niet veel voorstelt. Die uitdrukking bevat: een aantal mannen en een paardenkop. Hoeveel mannen? Dat varieert. Sommige mensen houden het op twee man en een paardenkop, anderen spreken van drie man en een paardenkop of vijf man en een paardenkop. En er zijn mensen die alleen de uitdrukking anderhalve man en een paardenkop kennen.

De voorkeursvarianten in Nederland en Vlaanderen

Doet iedereen dan maar wat? Nee, dat ook weer niet. Er zijn duidelijke verschillen 

Lees dit artikel


Waarom verloochenen Vlamingen hun eigen uitspraak?

Intrigerende verschillen tussen Nederlands-Nederlands en Belgisch Nederlands
Auteur: Frans Debrabandere

Van oorsprong Franse woorden behielden in het Nederlands hun (ongeveer) Franse uitspraak. Dat geldt voor de volgende woorden: corrigeren, energie, expert, genre, giraf(fe), logies, origine, passagier, telkens met zj-uitspraak van de g. Alleen voor architect, ingenieur is er geen eemstemmigheid.

En toch geven Vlamingen onbewust de voorkeur aan de Franse uitspraak


De Schrikvraag

Woont de Amerikaanse president binnenkort in het Wit Huis?
Auteurs: Mark Uytterhoeven & Peter Debrabandere

Niet alleen in Vlaamse kranten (zoals hier), maar ook in Nederlandse kranten komen vandaag nog wel eens gevallen voor als ‘het voorbij seizoen’ i.p.v. ‘het voorbije seizoen’.

Niets tegen het witte product. Maar het wit product?
Zijn wondermooi doelpunt? Het uitgewoond instituut?
Hetzelfde links addergebroed? Het voorbij seizoen?
Hun slecht geïsoleerd appartement?

Het klinkt vlotter en het spaart een lettergreep uit, zeggen geërgerde (Vlaamse) gesprekspartners mij. Over mijn dood lijk! Kijk, nu doe je het zelf: die verbogen vorm is nergens voor nodig. Maar zo heb ik het geleerd, roept iemand uit Hardinxveld-Giessendam die al decennia in Leiden woont. Dat denk ik er ook van.

Uiteraard heb ik ook geleerd dat we de doffe e mogen weglaten in vaste woordcombinaties als de waarnemend arts en het Nederlands kampioenschap. Maar het moet niet te gek worden.

De president hing zijn oud jasje aan het daartoe bestemd haakje, waarna hij zijn nieuw boek ter hand nam. Over mijn afgestorvene lijk!

Mark Uytterhoeven uit in De schrikvraag zijn verwondering of verbazing over een of andere taalontwikkeling. Peter Debrabandere legt uit waar de ontwikkeling vandaan komt en hoe we eventueel normatief tegen de ontwikkeling aan kunnen kijken.


Tussen hooggespannen verwachtingen en foute onderwijspolitiek 

Het Nederlands in het Franstalig onderwijs
Auteur: Eloy Romero Muñoz

Het imago van het Nederlands in Wallonië komt al jaren ter sprake aan beide kanten van de taalgrens. Uit onderzoek is gebleken dat Waalse leerlingen de taal van hun noordelijke buren inderdaad als moeilijk én lelijk beschouwen. Het gaat hier dus niet om gewone mediaheisa, maar wel degelijk om een wetenschappelijk onderbouwde vaststelling. De communautaire spanningen tussen Walen en Vlamingen spelen daarbij zeker een rol, maar het probleem ligt waarschijnlijk ook bij het vak Nederlands zelf: het focust te veel op tewerkstelling en niet zozeer op plezier. Inmiddels is het Franstalig onderwijs bezig aan een grootschalige hervorming, het Pacte pour un enseignement d’excellence, waarin het leerplezier centraal staat. Waait er een nieuwe wind?

De nadruk leggen op taalvaardigheid terwijl er geen interesse is voor de taal en cultuur, kan alleen contraproductief zijn 


Die Huren sind gestiegen

De Nederlander spreekt zijn talen 
Auteur: Marinus A. van den Broek

Dat het met het talenonderwijs op de Nederlandse scholen niet al te best gesteld is, begint langzamerhand ook in brede kring door te dringen. Niettemin bedienen velen zich in binnen- en buitenland onbekommerd van het Engels of Duits, terwijl voor menigeen het Frans al een onbekende taal is geworden. Maar niet alleen het feit dat veel landgenoten daar waar Nederlandse woorden of uitdrukkingen in ruime mate ter beschikking staan, het Engels menen te moeten gebruiken omdat ‘het zo lekker bekt’, is betreurenswaardig. Kwalijker nog is het verschijnsel dat men zich dikwijls van idiomen bedient die weliswaar deel uitmaken van de Engelse woordenschat, maar helaas niet de betekenis hebben die de spreker of schrijver veronderstelt, ja, zelfs termen bezigt die in de taal van onze overzeese buren helemaal niet voorkomen, maar min of meer letterlijk uit het Nederlands worden vertaald. Op die manier ontstaat het zogenoemde Double Dutch, ook wel Steenkolenengels genoemd.

May I thank your cock for the lovely diner?


De of het perspectief

Lidwoordellende in het Nederlands
Auteur: Ludo Beheydt

In de tweede coronagolf, toen de moedeloosheid ons in de greep begon te krijgen, las ik een column van dichter-kunstcriticus Bernard Dewulf, waarin hij opmerkte dat perspectief een schier eindeloos herhaald woord is tijdens de heersende pandemie. Op zichzelf geen verrassende constatering. Wel verrassend was de taaloverweging die hij eraan verbond: “Jaren na de middelbare school ontdekte ik dat het woord perspectief twee geslachten heeft, de en het. De perspectief is de technische term, zoals die bijvoorbeeld gebruikt wordt in de schilder- en tekenkunst. Het perspectief is het vooruitzicht, de verwachting, zelfs de hoop. Het woord dat die betekenis erg duidelijk maakt, lijkt me ‘toekomstperspectief’.”  

Het Nederlandse rapperscollectief De Hoop droeg met zijn hit ‘Waar is de meisje?’ bij tot de verspreiding van het dubbele genus bij ‘meisje’.

ANV

De paukenslag van Lanoye
Auteur: Frank Judo

Tom Lanoyes uitspraken over de teloorgang van Nederland als gidsland zijn niet ongemerkt voorbijgegaan. Dat heeft allicht minder te maken met de scherpte van zijn analyse dan met zijn onverbloemde taalgebruik, waarvan menig Facebookgebruiker nog iets kan leren.


Algemene vergadering 2021 
Het is nog niet bekend wanneer de algemene vergadering 2021 plaatsvindt. Dat is afhankelijk van de coronamaatregelen. Zeer waarschijnlijk kan de oproep daarom niet tijdig in Neerlandia worden gedaan. Om die reden maken we nu alvast bekend dat de samenstelling van het bestuur zal worden geagendeerd. Er zijn twee vacatures voor Nederland en één voor Zuid-Afrika. Het bestuur zal hiervoor kandidaten voordragen. De leden zijn bevoegd tot vijf weken vóór de vergadering kandidaten voor te dragen. De voordracht dient door ten minste vijftien leden, waaronder het voorgedragen lid, te zijn ondertekend.  

Het bestuur is genoodzaakt de statuten te wijzigen. Voor culturele ANBI-instellingen geldt dat in de statuten moet worden vastgelegd dat bij opheffing de bestemming van het liquidatiesaldo  een andere ANBI-instelling moet zijn met een gelijke doelstelling.  

De agenda zal naar de leden worden gestuurd. De algemene vergadering wordt door de landenafdelingen in hun ledenvergadering voorbereid, waar leden worden gekozen die in de algemene vergadering stemrecht hebben. Nederland en Vlaanderen vaardigen elk dertien stemgerechtigden af en Zuid-Afrika drie. 


De Bronzen Uil Tournee 2021 
Maak kennis met de winnaar van De Bronzen Uil 2020. Beleef een interessant gesprek tussen auteur Machteld Siegmann en jurylid/recensent Marnix Verplancke over het winnende debuut De kaalvreter. De toegang is gratis en na het gesprek is er een signeersessie. 

De optredens staan onder voorbehoud in mei gepland voor Antwerpen, Hasselt, Overijse, Brussel, Sittard, Winterswijk, Utrecht, Kortrijk, Deinze, Amsterdam, Breda en Terneuzen.  


Freek Van de Velde nieuwe redacteur Neerlandia

Een nieuwe jaargang, een nieuwe redacteur. Met genoegen stellen wij Freek Van de Velde aan u voor. Hij is hoofddocent Nederlandse taalkunde en historische taalkunde aan de KU Leuven, waar hij in 2007 zijn doctoraat behaald heeft. In het verleden heeft hij ook tijdelijk aanstellingen gehad in Gent, Antwerpen, Keulen en Munster. Zijn onderzoeksinteresse gaat uit naar kwantitatieve benaderingen van taalvariatie en -verandering. In de redactie zal Freek Van de Velde vooral stukken werven en schrijven die ingaan op Noord-Zuid-verschillen in de taal, en die het huidige taallandschap verklaren tegen de historische achtgrond. 

 

Eeuwig roersel  

VOOR RENAAT RAMON  

Aan de grazige weiden van het koele waterland 
hertaalde de vernuftige Bruggeling Simon Stevin 
de Latijnse term perpetuum mobile  
in zijn helder Nederduits als eeuwig roersel. 

In het jaar 1602 reed zijn houten zeilwagen 
op het natte zand van ‘t strand in het al bevrijde noorden
met aan het roer de kordate prins Maurits van Oranje de latere moordenaar van Johan van Oldenbarnevelt.  

De hoge zeilen klapperden in de gure voorjaarswind 
en de voortgang van zijn zwaar beladen landschip  
vond plaats in het streng ingedijkt polderland 
aan de grazige weiden van het koele waterland.  

Hendrik Carette  


Boek in de kijker

Dat niese zit met grom
Het verhaal van een raadselachtig Nederlands
door Marinus A. van den Broek

Bijna honderd jaar na het verschijnen van J.G.M. Moormanns tot nu toe als standaardwerk geldende monografie De Geheimtalen (door Nicolien van der Sijs in 2002 opnieuw uitgegeven) presenteert Paul van Hauwermeiren zijn lijvige, uit drie delen bestaande studie van het Bargoens, de oorspronkelijk alleen in geschreven bronnen overgeleverde geheimtaal van vagebonden, prostituees, rondtrekkende handelaren en criminelen, in de woorden van de auteur “een mysterieus fenomeen uit de ons vreemde wereld van gesloten randgroepen”.  

De sprekers van dit kleurrijke sociolect zijn vrijwel uitsluitend nog te vinden onder de zogenoemde reizigers of voyagers 

Paul van Hauwermeiren, Bargoens: Vijf eeuwen geheimtaal van randgroepen in de Lage Landen, Skribis, Gent, 2020, ISBN 978 94 639 69161, 1307 pp. Prijs: € 100,00.
In Nederland verkrijgbaar in de webwinkel van Onze Taal


Recensies

Dutchionary
Engelse uitdrukkingen met Dutch 
door Dick Wortel

Gaston Dorren, De Dutchionary: Woordenboek van al watDutch is, Pluim, Amsterdam / Antwerpen, 2020, ISBN 978 90 830 7353 8, 208 pp. Prijs: € 19,99. 

Nederlanders hoeven het zich niet zo aan te trekken. Dutch betekent namelijk niet altijd Nederlands


Engels in Europese talen en taalgebieden 
door Frans Daems

Barbara Kaltz, Gerhard Meiser, & Horst Haider Munske (Hrsg.), Englisch in europäischenSprachen, FAU University Press, Erlangen, 2020, ISBN 978 3 96147 318, DOI: doi.org/10.25593/978-3-96147-3199, pdf opus4.kobv.de/opus4-fau/files/14311/Englisch_in_europaeischen_Sprachen_OPUS2.pdf. Prijs: € 21,50. 

Toch zijn Franse en Latijnse leenwoorden in het Nederlands voorlopig nog altijd talrijker dan de Engelse


Kroniek

Schilderkunst Surinaamse School 

Ron Flu, Bidvrouwtjes in de Palmentuin, 1964, collectie T.P. Flu (zoon), Rijswijk. Foto Gert Jan van Rooij

Surinaamse School: Schilderkunst van Paramaribo tot Amsterdam 
Te zien t/m 31 mei 2021 
Stedelijk Museum, Museumplein 10, 1071 DJ Amsterdam 
Meer informatie 


Verkiezingsprogramma CU optimistisch over spoorverbinding België-Nederland
Uiteraard hebben we voor de verkiezingen van de Tweede Kamer op 17 maart 2021 de partijprogramma’s nageplozen om te weten of er iets te juichen viel. Eén hoeraatje kan naar de ChristenUnie. Als het aan die partij ligt, wordt de treinverbinding tussen Antwerpen en Roosendaal versneld, gaat de trein Amsterdam-Brussel twee keer zo vaak rijden én komt er een intercitytraject Antwerpen-Breda-Eindhoven-Düsseldorf.   


Nieuwe directeur van Ons Erfdeel 

Hendrik Tratsaert (Oostende, 1968) volgde op 1 januari 2021 Luc Devoldere op als hoofdredacteur en afgevaardigd bestuurder van de Vlaams-Nederlandse culturele instelling Ons Erfdeel vzw. Tratsaert is al langere tijd werkzaam in de cultuursector, o.a. als coördinator van het Nederlands-Vlaams Theaterfestival 1997.  


Every little helps,
said Wang Chang Lee
and watered in the Yellow Sea

Naar inhoudsopgave 2020/4

Naar boven