Wikiscripta II – Burgerwetenschap

Brieven en dagboeken als bronnen voor een nieuwe taalgeschiedenis 

Om te weten hoe het Nederlands er in het verleden uitzag, kijken we steeds meer naar minder formele, handgeschreven teksten, zoals dagboeken en brieven, vaak van gewone mannen en vrouwen, die nooit de ambitie hadden om in latere eeuwen gelezen te worden. Deze handgeschreven teksten uit de privésfeer kunnen ons veel meer leren over hoe het Nederlands in het verleden moet hebben geklonken en het taalgebruik ervan staat vaak veel dichter bij de alledaagse spreektaal dan dat van de grote schrijvers. Hoe breder het gamma bronnen dat we kunnen bestuderen, hoe rijker en dieper ons inzicht in de taalgeschiedenis wordt. Door ons niet langer uitsluitend te concentreren op de taal van hoogopgeleide mannen uit de grote steden, kunnen we het klassieke beeld van de taalgeschiedenis aanvullen en – waar nodig – bijstellen.

Voor het onderzoeksprogramma Brieven als Buit (Wikiscripta Neerlandica, Universiteit Leiden) van Marijke van der Wal en Gijsbert Rutten werd een enorme collectie persoonlijke brieven uit de zeventiende en achttiende eeuw gedigitaliseerd en onderzocht. De brieven werden door de Engelsen buitgemaakt tijdens de grote Engels-Nederlandse zeeoorlogen en vormen een unieke schat aan teksten die normaliter de tand des tijds niet overleven. Omdat de brieven werden geschreven door mannen en vrouwen uit alle lagen van de samenleving, geeft het materiaal ons met name inzicht in de sociale stratificatie van het taalgebruik in deze periode.

Vrijwilligers

Het Brieven als Buit-onderzoek is echter alleen mogelijk gebleken dankzij de inzet van tientallen toegewijde vrijwilligers. Zij droegen bij tot de ontsluiting en digitalisering van dit unieke materiaal. Vrijwilligers konden zich aanmelden voor dit project. Zij kregen vervolgens op regelmatige basis foto’s van zeventiende- of achttiende-eeuwse brieven toegestuurd om te transcriberen. Daarvoor werd de oorspronkelijke, handgeschreven tekst zo getrouw mogelijk overgetypt, zodat de bronnen doorzocht kunnen worden met een computerprogramma.

Na het succes van dit eerste Wikiscriptaproject werd Wikiscripta Neerlandica II gelanceerd, waarvoor de Universiteit Leiden en de Vrije Universiteit Brussel samenwerken. Terwijl het eerste project Wikiscripta Neerlandica  voornamelijk gericht was op zeventiende- of achttiende-eeuwse buitgemaakte brieven, zullen de vrijwilligers voor het tweede project aan de slag gaan met brieven en dagboeken uit de periode 1700-1900. Net als de eerdere brieven betreft het dus minder formeel materiaal: geen gerenommeerde schrijvers of vooraanstaande mannen uit de sociale elite, maar (relatief) nobele onbekenden waren de auteurs van de te onderzoeken teksten. Uit het hele taalgebied zullen de bronnen worden verzameld om te komen tot een brede en geïntegreerde geschiedenis van het Nederlands.

Met Wikiscripta Neerlandica wordt dus gewerkt aan wat men vaak ook burgerwetenschap noemt: een samenwerking tussen vakspecialisten en geïnteresseerde vrijwilligers, om zo nieuwe bronnen en gegevens te ontsluiten. Voor vrijwilligers met een passie voor taal of geschiedenis bijvoorbeeld wordt het mogelijk om eigenhandig de geschiedenis in te duiken en het dagelijkse leven van gewone lieden in de achttiende of negentiende eeuw aan de hand van authentieke bronnen te ontdekken.

Oproep om mee te werken

Er komt een publiekswebsite, waar geïnteresseerden alle informatie over het project Wikiscripta Neerlandica II kunnen terugvinden, gekoppeld aan een interactieve webmodule inclusief een trainingsmodule voor het transcriberen met een voorbeeldtranscriptie en andere nuttige tips. Vrijwilligers zullen naar keuze twee soorten taken kunnen vervullen: transcriberen van de teksten en/of helpen met het aanvullen van de nodige achtergrondgegevens over de documenten en schrijvers in kwestie: het zoeken naar namen, data, beroepen, plaatsen enz. Beide taken kunnen in eigen tempo worden uitgevoerd, en iedereen kan zo veel of zo weinig mogelijk bijdragen als hij of zij zelf wil. Er zijn geen quota of deadlines en ervaring met transcriberen is niet nodig.

Aanmelden

Geïnteresseerden kunnen zich aanmelden bij Heleen Willemsen: wikiscriptaneerlandica2@gmail.com.

Resultaat

De uiteindelijke verzameling talig materiaal die uit dit project voortkomt, wordt beschikbaar gesteld voor het grote publiek, zoals dat ook eerder is gebeurd bij het eerste project Wikiscripta Neerlandica: www.brievenalsbuit.inl.nl.

ANV-Tijmen Knecht-Fonds

Wikiscripta II is een project van de Stichting ANV-Tijmen Knecht-Fonds.

ANBI

Het ANV-Tijmen Knecht-Fonds is een Algemeen Nut Beogende Instelling.
De gegevens die de stichting van de Belastingdienst openbaar moet maken, vindt u hier.